Merhaba, Ziyaretçi! Ben Mini; size yardımcı olabilmek için buradayım. İçerik sağlayıcı paylaşım sitemize eriştiğiniz için çok mutluyuz. Giriş yaparak, birbirinden güzel içeriklerimizden kolaylıkla faydalanabilirsiniz. Kayıtlı değilseniz, hemen ücretsiz ve kolay bir şekilde kayıt olabilirsiniz. Sizi de ailemize bekliyoruz.
(Giriş yapmamış kullanıcılar tarafından görüntülenir.)
Türk Denizcileri Forumu içersinden hiç bir üye, kurucu ve yönetici ücret talep edemez. Talep eden veya ücret karşılığında birşey yaptırmak isteyen kişiler forumdan süresiz olarak uzaklaştırılır.
GEMİ İNŞAA VE SÖRVEY İŞLEMLERİ
1.Aşağıdaki cümlelerden doğru olanı işaretleyiniz.
a) Koferdam etkin trim düzeltmek için kullanılan balast tanklardandır
b) Stif geminin yalpa peryodu, tender geminin yalpa peryodundan büyüktür
c) Tulaniler, baş/kıç istikametindeki güverte altı, inner batım içindeki veya borda saçlarının arkasındaki yapı elemanıdır
d) Kasara güverte, ana güverte altındaki birinci güvertedir
e) Shelter güverteye gladora güvertesi de denir
2.Aşağıdaki gemilerin hangisinde şiyer bulunmaz?
a) Tanker b) Yük c) Romorkör d) Konteyner e) Balıkçı
3.Aşağıdaki ifadelerden doğru olanını seçiniz?
a) Kolay havalandırma ve kaçışı temin edebilmek için her tanka ve boşluğa en az 4 adet menhol konur.
b) Su geçirmez menhollerde lastik, yağ geçirmez menhollerde neoprene conta kullanılır.
c) Perde güvertesinin altındaki lumbuzlar iyi havalarda yolcular tarafından açılabilir.
d) Daha iyi havalandırma temin edebilmek için menhollerin mezarnalı yapılması tercih edilir.
e) Gaz geçirmez kapıların, su geçirmez kapılardan sızdırmazlık özelliği daha düşük fakat daha ağır kapılardır.
4.Aşağıdaki pervane sistemlerinden hangisi diğerlerinden farklıdır?
a) Faw tipi b) Wageningen c) Kaplan d) Schottel e) Voith schinder
5.Aşağıdakilerden hangi dümen türü günümüz tankerlerinde kullanılmaz?
a) Levha dümen
b) Balanslı dümen
c) Yarı balanslı dümen
d) Balansız dümen
e) Kortnozzle dümen
6.Aşağıdakilerden hangisi bir geminin deplasmanını tanımlar?
a) Geminin toplam hacminin beher 100 ft3’ü
b) Yük, balast, yakıt ağırlıklarının toplamı
c) Net tonajla deadweight’in toplamı
d) Serbest olarak yüzerken taşırdığı suyun ağırlığı
e) Geminin tekne, makine ve elektrik donanımının toplam ağırlığı
7.Aşağıdakilerden hangisi bir geminin yalpa periyodunu azaltır?
a) Güverteye yük alınırsa
b) Gemiden ağırlık çıkartılırsa
c) Pik tanklara su alınırsa
d) Dabılbatım tanklara su alınırsa
e) Bir gemide yalpa periyodu sabittir, değişmez
8. Aşağıdakilerden hangisi enine perdenin vazifesi değildir?
a) Yangın güvenliğini sağlar
b) Enine mukavemeti sağlar
c) Su geçirmezliğini sağlar
d) Yaralanma mukavemetini sağlar
e) Boy mukavemetini sağlar
9.Aşağıdakilerden hangisi gemi havuzdan çıkmadan önce yapılacak kontrollerden değildir?
a) Kinistin valflarının monte edilmiş ve kapalı olduğu
b) Onarım, boya ve tutyalama işlerinin bittiği
c) Demir ve zincirin alındığı
d) Tüm bağlantıların (arzlama, sahil elektrik kablosu v.b) söküldüğünden emin olmak
e) Yakıt tanklarının gas free kontrolü
10.Aşağıdakilerden hangisi gemi inşaatında kaynağın perçinin yerini almasında bir avantaj sağlamaz?
a) Geminin yük taşıma kapasitesinin artması
b) Konstrüksiyonda yağ ve su geçirmezliğin artması
c) Gemi inşa hızının artması
d) Saçlarda oluşabilecek çatlağın ilerlemesine mani olmak
e) Gemilerin tamir masraflarının azalması
11.Aşağıdakilerden hangisi gemilerde boyuna kaynak bağlantısıdır?
a) Armuz kaynağı
b) Sokra kaynağı
c) Zigzag kaynağı
d) Zincir kaynağı
e) Punta kaynağı
12.Aşağıdakilerden hangisi gemilerde enine kaynak bağlantısıdır? a) Armuz kaynağı b) Sokra kaynağı c) Zigzag kaynağı d) Zincir kaynağı e) Punta kaynağı
13.Aşağıdakilerden hangisi gemilerin tescil eninin tanımıdır?
a) Geminin en geniş yerinde kaplamalar dışında ölçülen enine mesafedir
b) Geminin mastorisinde ölçülen enine mesafedir
c) Geminin en geniş yerinde kaplamalar içinden ölçülen enine mesafedir
d) Tescil boyunun ortasında geminin en geniş olduğu enine mesafedir
e) Tescil derinliğinin en fazla olduğu yerdeki gemi genişliğidir
14.Aşağıdakilerden hangisi geminin tescil derinliğini tanımlar?
a) Tescil boyunun ortasında ve geminin simetri düzleminde tonilato güvertesi alt yüzünden döşeklere veya dabılbatım üstüne kadar ölçülen mesafe
b) Gemi vasatında tonilato güvertesi altından döşeklere kadar ölçülen dikey mesafe
c) Shelter güverte alt yüzünden dabılbatım üstüne kadar gemi vasatında ölçülen yükseklik
d) Güverte kenarında omurga saçının alt yüzüne kadar ölçülen mesafe
e) Gemi erinliğinin en fazla olduğu yerdeki dikey mesafe
15.Aşağıdakilerden hangisi havuzdaki bir gemide yapılmaması gerekir?
a) Ana ve yardımcı makinelerin çalıştırılması
b) Demir ve zincirlerin havuz ponton güvertesine serilmesi
c) Pervanenin sökülmesi
d) Kinistin valflarının açılması
e) Kaynak dikişlerinden röntgen filmi çekilmesi
16.Aşağıdakilerden hangisi hidrostatik eğrilerden birisi değildir?
a) Kesit alanları eğrisi
b) Hacim ve deplasman eğrisi
c) Yaralı bölme boyu eğrisi
d) 1 cm batma tonajı eğrisi
e) Narinlik katsayıları eğrisi
17.Aşağıdakilerden hangisi kıç form şekli değildir?
a) Kruzer b) Ayna c) Maier
d) Puro e) Skegli
a) Pervane bir tur attığı zamanki ilerleme miktarı ile geminin ilerlemesi arasındaki farktır
b) Pervane bir tur attığı zamanki ilerleme miktarıdır
c) Pervane dönerken kanatlarının arka yüzünde oluşan basınca piç (adım)denir.
d) Pervane çapının kanat sayısına bölümü ile bulunan değere piç (adı)denir
e) Pervane boyunca şaft ekseninden çıkılan bir hat aynı noktadan eksene çizilen dik bir hat arasındaki açıdır
19.Aşağıdakilerden hangisi sintine devresinin görevi değildir?
a) Yangın sularının atılması
b) Ambarların suyla temizlenmesi
c) Gemiye su alınması
d) Ambarların yaralanma esnasında tahliyesi
e) Sintinede biriken suların tahliyesi
20.Aşağıdakilerden hangisi statik stabilite eğrisinden (GZ - f) elde edilemez?
a) Devrilme açısı
b) Dinamik stabilite
c) Herhangi bir açıdaki doğrultucu moment
d) Başlangıç stabilitesi
e) Geminin hacim merkezi
21.Aşağıdakilerden hangisi tekne kaplamasına dahil değildir?
a) Levha omurga b) İç dip sacı c) Sintine sacı
d) Şiyer sacı e) Dip sacı
22.Aşağıdakilerin hangisi geminin havuza girişi ile ilgili değildir?
a) Meyil ve trim düzeltmesi
b) Havuzla haberleşme imkanının sağlanması
c) Halat başlarına personel tefriki
d) Ana ve yardımcı makinaların çalıştırılmaması.
e) Yara-savunma talimi
23.Aşağıdakilerin hangisi havuzda yapılması zorunlu olmayan sörvey işidir?
a) Emiş ve discharge valflarının açık durumda muayenesi
b) Elektrik tesisatının meger testi
c) Stern tüp yatak klerens ölçülerinin alınması
d) Dümen yatak klerens ölçülerinin alınması
e) Kuyruk şaft kama yuvalarının magnaflux testi
24.Baş çatışma perdesinin yeri baş dikmeden minimum ne kadar mesafeye konmalıdır?
a) 0,04L b) 0,05L c) 0,06L d) 0,07L e) 0,08L
25.Baş dikme hattı geminin neresindedir?
a) Kıç çatışma perdesinde
b) Baş çatışma perdesinde
c) Mastoride
d) Baş bodoslama ile su hattı kesiminde
e) Orta simetri ekseninde
26.Bir dümen için aşağıdaki önermelerden hangisi yanlıştır?
a) Dümen enine kesiti genel olarak simetrik bir profildir.
b) Dümen genel olarak kaynak konstrüksiyon olarak imal edilmiştir.
c) Dümen sıfır kaldırma açısında efektif olarak çalışır.
d) Dümen karakteristiği absiste açı ordinatta kaldırma kuvveti katsayısı eğrisi olarak çizilir.
e) Dümen şaftı merkezinden geçen dikme kıç dikme ile aynı doğrudur.
27.Bir gemi meyil açısı ve trimi aşağıdaki merkezlerden hangisinde yapar?
a) B noktasından
b) G noktasından
c) M noktasından
d) Z noktasından
e) F noktasından
28.Bir gemide her su hattı için su hattı alanı aşağıdaki hangi resim yardımı ile hesaplanır?
a) Endaze resmi
b) Bonjean alan eğrisi
c) Bonjean moment eğrisi
d) Hacim eğrisi
e) Hiçbiri
29.Bir gemide herhangi bir deplasmanda statik stabilite eğrisinin bulunabilmesi için aşağıdakilerden hangisi gereklidir?
a) Hidrostatik eğriler
b) Yaralı bölme boyu eğrisi
c) En kesit alan eğrisi
d) Çapraz stabilite eğrileri
e) Su hattı alan eğrisi
30.Bir gemide pervane hasarı halinde aşağıdakilerden hangisi yapılmaz?
a) Pervane emniyete alınmadan sökülmeye çalışılır
b) Pervane hasarı tespit edilir
c) Pervane kaynakla tamir edilir
d) Pervane tutyaları muayene edilir
e) Hiçbiri
31.Bir geminin boyuna deplasman hacim merkezi aşağıdakilerden hangisidir?
a) LCF b) LCG c) LCB
d) LCC e) LL1F
32.Bir geminin deplasmanı 2500 ton , KG’si 3,0 m’dir. Bu gemi KG’si 4,0 m olan ambarına 3000 ton yük aldıktan sonra KG’si 7 m olan güvertesine de yük alacaktır. Yükleme sonunda GM‘in 0,60 m olması için güverteye kaç ton yük alınması gerekir? (yüklemelerden sonra KM = 4,50 bulunmuştur)
a) 749 ton b) 839 ton c) 629 ton
d) 669 ton e) 549 ton
33.Bir geminin gross tonajı nedir?
a) Geminin kapalı hacimlerinin ifadesidir
b) Su altı hacmidir
c) Yüklü deplasmanıdır
d) Deadweight
e) Deplasmanıdır
34.Bir geminin kalıp genişliği geminin aşağıda verilen hangi düşey kesitinde bulunur?
a) Baş dikmeden 0,33 L de
b) Kıç dikmeden 0,33 L de
c) Gemi ortasında
d) Yüzme merkezinin bulunduğu yerde
e) Ağırlık merkezinin bulunduğu yerde
35.Bir geminin meyil açısı değiştiği zaman aşağıdakilerden hangisi meydana gelir?
a) G ve B yer değiştirirler
b) G sabit kalır, B yer değiştirir
c) G ve B noktalarında değişme olmaz
d) G yukarı hareket eder ve GM azalır.
e) B sabit kalır ve G yeni ağırlık merkezine kayar.
36.Bir geminin sualtı hacim merkezinin tabandan yüksekliğine ne denir?
a) KG b) BM c) KB
d) GM e) GG1
37.Bir geminin suhattı alanının geometrik merkezine ne denir?
a) Yüzme yeteneği merkezi (F) b) Ağırlık merkezi (G)
c) Metesantr noktası (M) d) Hacim merkezi (B)
e) Gemi ortası (Q)
38.Bir geminin yüklü deplasmanı 4100 ton ve su hattı boyu L =100 m, eni. B =10 m ve yüklü draftı = 5 m ise bu geminin blok katsayısının değeri kaçtır?
a) CB = 0,80 b) CB = 0,82 c) CB = 0,41
d) CB = 0,70 e) CB = 0,72
39.Bir kosterde gemi yapısı ile ilgili olarak bulundurulması gerekli belge aşağıdakilerden hangisidir?
a) Stabilite kitapçığı
b) Tonilato belgesi
c) Fribord belgesi
d) Gemi yapısal uygunluk belgesi
e) Denize elverişlilik belgesi
40.Bir kosterde pervane şaftının burulma titreşimleri için aşağıdaki önermelerin hangisi yanlıştır?
a) Pervane şaftında burulma titreşimi olmaz.
b) Pervane şaftında burulma titreşimleri HOLZER metodu ile incelenebilir.
c) Pervane burulma titreşimini önleyecek devir sayıları mod analizine göre seçilir.
d) Mod analizi genel olarak ana makine üreticisi tarafından sağlanır.
e) Pervane line bozukluğu titreşime sebep olur
41.Bir kosterin ambar kapakları ile ilgili önermelerin hangisi yanlıştır?
a) Ambar kapakları su geçmez olmalıdır
b) Ambar kapakları mutlaka hidrolik kumandalı olmalıdır
c) Ambar kapakları mukavemete katkıda bulunurlar
d) Ambar kapakları kutu şeklinde imal edilmişlerdir
e) Ambar kapakları emniyetle çalıştırılmalıdır
42.Bir kosterin su geçmez perdeleri ile ilgili aşağıdaki önermelerden hangisi doğrudur?
a) Bir kosterde enaz dört su geçmez perde bulunur
b) Bir kosterde sekiz su geçmez perde bulunur
c) İki ambar arasındaki perde ve döşekler su geçmez olmayabilir
d) Baş çatışma perdesi gereksizdir
e) Kıç çatışma perdesi gereksizdir
43.Bir kosterin taktik dönme dairesi çapının boyuna oranı TD/L = 4,5 formülü ile verilmektedir. L=75 m boyunda bir kosterin taktik dönme çapı aşağıdaki değerlerden hangisidir?
a) 337,5 m. b) 300 m. c) 150 m.
d) 200 m. e) 320 m.
44.Bir kosterin yalpa periyodunu veren formül ; TΦ= c.B/(GM )1/2 (sn) c katsayısı yüklü koster için c= 0,76 ; B kosterin genişliği (m); GM kosterin metasantr yüksekliği olduğuna göre genişliği 16 m, metasantr yüksekliği 1 m olan bir kosterin yalpa periyodu aşağıdakilerden hangisidir?
a) 12,16 sn b) 18 sn c) 20 sn d) 16 sn e) 16,25 sn
45.Bir makinenin bir saat başına yakıt sarfiyatını veren formül; Bh = be. PV be makine özgül yakıt sarfiyatı (kg/kWh); PV makine gücü (kW) olduğuna göre özgül yakıt sarfiyatı 0,120 kg/kWh olan PV = 2000 kW gücünde bir ana makinenin 24 saatteki yakıt sarfiyatı aşağıdakilerden hangisidir?
a) 5760 kg
b) 2 ton
c) 4350 kg
d) 5 ton
e) 2,5 ton
46.Bir pervanede slip aşağıdakilerden hangi şekilde tanımlanır?
a) Pervane bir tur attığı zamanki ilerleme mesafesidir
b) Bir tur attığı zamanki ilerleme ile gemi ilerlemesi arasındaki farktır
c) Gemi ilerlemesinin piç’e bölümüdür
d) Slip’e sevk katsayısı da denir
e) Gemi hızının kareköküdür
47.Bir puntelin boyutlarının seçiminde etki yapacak faktörlere aşağıdakilerden hangisi girmez?
a) Güvertenin tipi
b) Puntel üzerindeki toplam yükün ağırlığı
c) Puntellerin boyu
d) Profilin tipi
e) Puntel sıralarının sayısı ve gemi genişliği
48.Blok katsayısı CB, aşağıdakilerden hangisiyle tanımlanır?
LWL = Gemi su hattı boyu, BWL= Mastoride geminin su hattı genişliği, T = Draft
a) Geminin sualtında kalan hacminin, gemi ağırlığına oranı
b) Geminin sualtında kalan hacminin, su hattı alanına oranı
c) Geminin sualtında kalan hacminin, boyutları LWL, BWL ve T olan prizmaya oranı
d) Geminin sualtında kalan hacminin boyutları LWL ve BWL olan dikdörtgene oranı
e) Geminin sualtında kalan hacminin, boyutları T ve BWL olan dikdörtgene oranı
49.BM ile gemi genişliği B arasındaki aşağıda belirtilen bağıntılardan hangisi doğrudur?
a) Gemi genişliği arttıkça BM değeri küçülür
b) Gemi genişliği arttıkça BM değeri büyür
c) BM değeri gemi genişliği ile değişmez
d) KG değeri bilinmiyorsa bir şey söylenemez
e) Gemi genişliği arttıkça BM değeri tender gemilerde küçülür,stif gemilerde büyür.
50.BM sembolü neyi tanımlamaktadır?
a) Enine metasantr yüksekliği
b) Enine metasantr yarıçapı
c) Boyuna metasantr yarıçapı
d) Sephiye merkezinin dikey konumu
e) Yüzme merkezinin dikey konumu
51.Bordayı içerden destekleyen ve boy yönünde uzanan desteklere ne ad verilir?
a) Kemere b) Posta c) Derin posta
d) Stringer e) Dikme (pilar)
52.Boyu L=100 m olan bir geminin baş draftı df =3 m , kıç draftı da = 4,60m’dir. Geminin MCT‘si = 50 ton-m/cm ise, bu gemi trim düzeltmesi yapmadan havuza girerse kıç omurga iskemlesi üzerinde oluşacak maksimum basınç kuvveti, P kaç ton olur? (NOT: LCF mastoridedir)
a) 160 ton b) 80 ton c) 240 ton
d) 260 ton
e) Geminin deplasmanı bilinmeden hesaplanamaz.
53.Bütün narinlik katsayıları bir’e eşit olan geminin su hattı altında kalan formu nasıldır?
a) Üçgen prizma
b) Dikdörtgen prizma
c) Yarım daire
d) Küre
e) Koni
54.Cam takviyeli plastik (CTP) bir motor yatta omurga genel olarak aşağıdakilerden hangisidir?
a) Levha omurga
b) Lama omurga
c) Kutu omurga
d) Profil salmalı omurga
e) Hollanda profili
55.Çift dip hasarları kontrol edilirken aşağıdaki hususlardan hangisi en fazla önem taşır?
a) Zehirli gazlar
b) Girilen tankın boyutları
c) Tankın aydınlık olup olmadığı
d) Tankın dibinin kaygan olup olmadığı
e) Tanka bir insanın sığıp sığmayacağı
56.Çift dipli bir gemide boyuna mukavemeti oluşturan en önemli profilin adı aşağıdakilerden hangisidir?
a) Yan iç tulaniler
b) Orta iç tulani
c) Kemere braketleri
d) Gusset (Gaset) sacı
e) Hiçbiri
57.Dengesiz bir dümenle dengeli bir dümen makinesi kıyaslanırsa aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
a) Dengesiz dümenin makine gücü daha büyüktür
b) Her iki tipinde makine güçleri eşittir
c) Dengeli dümenin makine gücü daha büyüktür
d) Kıyaslama yapılabilmesi için kroshet’lerin büyüklüğüne bakmak gerekir
e) Bir şey söylenemez, pervane çapının bilinmesi gerekir
58.Deplasmanı 7000 ton olan bir gemi tatlı suda yüzmektedir. Bu gemi yoğunluğu 1015 kg/m3 olan bir suda aynı draft ile yüzdüğüne göre yeni deplasmanı bulunuz.
a) 7000 t b) 7015 t c) 8015 t
d) 8000 t e) 7104 t
59.Deplasmanı 8000 ton olan bir geminin ağırlık merkezinin kaide hattından yüksekliği KG=7 m’dir. Geminin 1,2 m yüksekliğindeki ambarına 500 ton ağırlık alınmaktadır. Geminin metasantr yüksekliğinin kaide hattından yüksek-liği KM= 8 m olarak bilindiğine göre yeni metasantr yüksekliği GM ne olur?
a) 7,00 m b) 8,20 m c) 1,35 m
d) 1,20 m e) 14,6 m
60.Deplasmanı 10.000 ton ve TPC’si 25 ton olan bir gemi yaz yüklü su hattında yüzerken tatlı suya girerse draf-tındaki değişme ne kadar olur?
a) 20 cm b) 50 cm c) 10 cm
d) 100 cm e) 150 mm
61.Deplasmanı 10.000 ton olan bir geminin TPC’si 50 tondur. Geminin baş ve kıç draftlarını 5 cm arttırmak için geminin neresine ve ne kadar yük alınmalıdır?
a) Ağırlık merkezi üzerine 200 ton yük
b) Ağırlı merkezi üzerine 250 ton yük
c) Yüzme yeteneği, F’nin üzerine 250 ton yük
d) Yüzme merkezi , B’nin üzerine 250 ton yük
e) Gemi vasatına (mastoriye) 200 ton yük
62.Dümen rodu malzemesi aşağıdakilerden hangisidir?
a) Bronz b) Alüminyum c) Pirinç
d) Paslanmaz çelik e) Dövme çelik
63.Dümen sancak veya iskeleye basıldığında gemiyi dönüş yönünün aksine yatıran kuvvet hangisidir?
a) Dümen yelpazesi üzerinde oluşan basınç kuvvetinin dik bileşeni
b) Dümen yelpazesi üzerinde oluşan basınç kuvvetinin yatay bileşeni
c) Merkezkaç kuvveti
d) Dümen tork kuvveti
e) Dönüşe karşı gelen direnç kuvveti
64.Dümen yelpazesinin ağırlığı aşağıdakilerden hangisi tarafından taşınır?
a) Kıç bodoslama
b) Dümen iğneciliği
c) Salmastra glendi
d) Üst yatak
e) Yeke
65.Enine konstrüksiyon sisteminde kaç tip döşek vardır?
a) 5 b) 4 c) 3 d) 2 e) 1
66.Etkili dümen açısı kaç derecedir?
a) 40° b) 50° c) 60° d) 35° e) 25°
67.Fransız Loydu aşağıdakilerden hangisidir?
a) TL b) GL c) LR d) AB e) BV
68.Fribord markasının (plimsol dairesinin) ortasından geçen yatay çizgi neyi gösterir?
a) Güverte kenar çizgisini gösterir
b) Yaz yükleme sınır hattını gösterir
c) Yaz tatlı su yükleme sınır hattını gösterir
d) Kış yükleme sınır hattını gösterir
e) Mastori çizgisini gösterir
69.Gemi boyu L, trim açısı q olarak bilinen bir geminin toplam trim değeri aşağıdakilerden hangisidir?
a) t= L/tanq b) t= L.tanq c) t= tanq/L
d) t= L + tanq e) t= L - tanq
70.Gemi dış etkenlerden dolayı bir yatırıcı momente ( MY ) maruz kalıyorsa, gemiyi dengeye getirecek olan doğrul-tucu moment (MD) aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?
a) MD > MY
b) MD < MY
c) MD = MY
d) MD = !cm trim momenti
e) MCT=TPC
71.Gemi postalarının taşınmayan aralık boyuna hangi eleman ile takviye edilir?
a) Stifner b) Döşek c) Braket
d) Borda stringeri e) Kemere
72.Gemilerde devir düşürücülerin (reduction gear) kullanılmasının amacı aşağıdakilerden hangisidir?
a) Yüksek devirden kaynaklanabilecek şaft üzerindeki burulma gerilmesini azaltmak için
b) Ana, ara ve pervane şaft yataklarının alçak devirlerde daha iyi yağlanabilmesi için
c) Pervane veriminin arttırılabilmesi için
d) Makine gücünü arttırabilmek için
e) Teknenin kıçında oluşabilecek titreşimleri minimuma indirmek için
73.Gemilerde kesme kuvvetleri neden oluşur?
a) Draftın büyük olmasından
b) Sephiye ve ağırlık eğrilerinin örtüşmemesinden
c) Gemilerin meyil ve trime düşmesinden
d) Blok katsayısı, CB’nin 1’den küçük olmasından
e) İnsaatta kullanılan alçak kablolu çelik saçların çekme mukavemetinin düşük olmasından
74.Gemilerde meyil tecrübesi niçin yapılır?
a) Sephiye merkezinin bulunması için
b) Ağırlık merkezinin bulunması için
c) Draftın bulunması için
d) Metasantr yarıçapının bulunması için
e) Deplasmanın bulunması için
75.Gemilerde minimum adam geçme deliği kaç mm olmalıdır?
a) 600x400 mm
b) 380x550 mm
c) 300x400 mm
d) 300x500 mm
e) 450x600 mm
76.Gemilere antifouling, AF boyaların sürülmesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
a) Gemi bünyesinin korozyondan korunması için
b) Kimyasal ve galvanik korozyonu azaltmak için
c) Dekoratif maksatlar için
d) Faça hattını belirtmek için
e) Islak alanların yosun ve böceklenmesini önlemek için
77.Gemilere meyil tecrübesi yapılmasının amacı aşağıdakilerden hangisidir?
a) Yüzme merkezinin yerini bulmak için
b) Geminin deplasmanını bulmak için
c) Geminin KG değerini bulmak için
d) Geminin DWT değerini bulmak için
e) Yüzme yeteneği merkezi, F’nin yerini bulmak için
78.Gemilerin sephiye ve ağırlık eğrilerinin çizilmesinin amacı aşağıdakilerden hangisidir?
a) Stabilite hesaplamaları için
b) Draft – deplasman eğrisinin çizimi için
c) Su altı hacminin geometrik merkezinin bulunması için
d) Geminin ağırlık merkezinin bulunması için
e) Mukavemet hesaplamaları için
79.Geminin batmadan dengede yüzebilmesi için aşağıdaki şartlardan hangisi sağlanmalıdır?
a) GM> 0 b) GM< O c) GM= 0
d) KM= 0 e) BM> 0
80.Geminin kıç tarafında oluşan titreşimlerin muhtemel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
a) Pervane kavitasyonu
b) Bozuk şaft laynı
c) Pervane kanat ucu ile tekne arasında yeterli boşluğun olmaması
d) Pervane balansının bozuk olması
e) Yukarıdakilerin hepsi doğrudur
81.Geminin suda yüzebilmesi için aşağıdaki şartlardan hangisi sağlanmalıdır?
a) W>D b) W<D c) W=D
d) 2W=D e) 2D=W
82.Genel olarak kosterlerin güvertesi ile ilgili olarak aşağıdaki önermelerden hangisi doğrudur?
a) Güverte sehimlidir
b) Güverte iki borda arası dümdüz terazilidir
c) Güverteler basamaklıdır
d) Güverteler yükseltilmiştir
e) Güverteler trapez kesitlidir
83.Güçleri aynı olan iki ana makineden devri yüksek olan makinenin şaft ve pervane çapları devri düşük olan makinenin şaft ve pervane çaplarıyla kıyaslandığında aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
a) Devri yüksek olan makinenin şaft ve pervane çapı düşük devirli makinenin şaft ve pervane çapından büyüktür
b) Her iki makinenin şaft ve pervane çapları birbirine eşittir
c) Devri yüksek olan makinenin şaft ve pervane çapı düşük devirli makinenin şaft ve pervane çapından küçüktür
d) Yüksek devirli makinenin şaft çapı daha büyük, pervane çapı ise küçüktür
e) Yüksek devirli makinenin şaft çapı daha küçük, pervane çapı ise büyüktür
84.�Güverte Sehimi� tanımı aşağıdakilerden hangisidir?
a) Gemi güvertesine enine yönde verilen eğrilik
b) Gemi güvertesine boyuna yönde verilen eğrilik
c) Geminin meyil yapması durumunda güvertenin su hattı ile yaptığı açı
d) Gemi bordasıyla dip kısmı birleştiren eğrilik
e) Geminin trim yapması durumunda güvertenin su hattı ile yaptığı açı
85.Güverte yardımcıları hasarlarında alınacak en önemli tedbir aşağıdakilerden hangisidir?
a) Elektrik akımını kesmek
b) Hasarı tespit etmek
c) Hasarı hemen gidermeye çalışmak
d) Yardımcıyı test etmek
e) Yardımcıyı yeniden çalıştırmak
86.Güvertenin baş-kıç yönünde yükselen eğrisine ne denir?
a) Öksüz kemere b) Şiyer c) Sehim d) Stralya e) Fribord
87.Hasarlı yerlerde sıcak hava, buhar veya başka akışkan taşıyan borular ile ilgili olarak aşağıdaki önermelerin hangisi doğrudur?
a) Hasarlı bölgeye gelen her türlü akım kesilir
b) Her şey normal bırakılarak işleme devam edilir
c) Flençler ayrılmazlar
d) Flençler tıkanmazlar
e) Bunlardan hiçbiri yapılmaz
88.Havuz iskemleleri yerleştirilirken hangisi dikkat edilecek hususlardan değildir?
a) İskemleler perdelerin altına gelmelidir
b) İskemleler omurga, yan tulani ve bunun gibi mukavemet elemanlarının altına gelmelidir
c) Bütün iskemleler üzerindeki ağaçlar her havuzlamada bir yenilenmelidir
d) İskemleler lavra tapaların altın gelmelidir
e) Deniz sandıkları, echosounder, marin log iskemleler yerleştirilirken gözetilmelidir
89.Havuzda gemilere tutya konulmasının sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
a) Yosunlanma ve böceklenmeyi önlemek için
b) Kimyasal korozyona mani olmak için
c) Galvanik korozyona mani olmak için
d) Geminin statik elektriklenmesine mani olmak için
e) Gemi direncini arttırmak için.
90.Havuzlamada kritik periyod ne zaman başlar?
a) Geminin havuza girdiği ilk an
b) Topuğun iskemlelere oturduğu ilk an
c) Geminin iskemlelere oturduğu ilk an
d) Gemi havuzdan çıkarken
e) Geminin vasatı iskemlelere oturduğu zaman
91.IMO statik stabilite kriterleri için aşağıdaki önermelerden hangisi doğrudur?
a) IMO stabilite kriterleri 499 GRT�luk bir kostere uygulanmaz
b) IMO stabilite kriterleri 510 GRT�luk bir kum gemisine uygulanmaz
c) IMO stabilite kriterleri 1000 GRT�luk bir yolcu gemisine uygulanmaz
d) IMO stabilite kriterleri boyu 24 m�den büyük her gemi için uygulanır
e) IMO stabilite kriterleri hiçbir şekilde uygulanmaz
92.İngiliz Loydu aşağıdakilerden hangisidir?
a) TL b) GL c) LR d) AB e) BV
93.Kaide hattı (temel hattı) tanımı aşağıdakilerden hangisidir?
a) Gemiyi sancak ve iskele olarak ikiye ayıran orta simetri düzlemi
b) Gemi boyunca dip kaplama ile simetri düzleminin kesiştiği hat
c) Baş ve kıçta geminin en uç noktaları arası uzaklık
d) Dikeyler arası boy
e) Gemi ortasında, dizayn su hattı ile ana güverte arasındaki yükseklik
94.Karaya oturan bir gemide yapılması gereken en önemli kontrol aşağıdakilerden hangisidir?
a) Geminin devrilme tehlikesinin bulunup bulunmadığı
b) Kaç saçın yırtıldığı
c) Geminin yaralanmış kısmına saatte kaç ton su dolduğu
d) Yardımın gelip gelmediği
e) Suyu dışarı atılıp atılamayacağı
95.KG sembolü neyi tanımlamaktadır?
a) Yüzme merkezinin yatay konumu
b) Ağırlık merkezinin yatay konumu
c) Ağırlık merkezinin dikey konumu
d) Sephiye merkezinin dikey konumu
e) Sephiye merkezinin yatay konumu
96.Kort nozullu pervanelerde kanat ucunun nozul içi yüzeyi arasındaki mesafe kaç mm�dir?
a) 10 mm b) 20 mm c) 5 mm d) 2 mm e) 15 mm
97.Kosterlerin kasaraları ile ilgili aşağıdaki önermelerden hangisi doğrudur?
a) Kıç kasara baş kasaradan daha yüksektir
b) Baş kasara altında portuç vardır
c) Kıç kasarada küpeşte sacı yoktur
d) Baş kasaradan çekilme halatı verilmez
e) Kıç kasaradan çekme halatı verilmez
98.LBP (dikmeler arası boy) tanımı aşağıdakilerden hangisidir?
a) Baş ve kıçta geminin en uç noktaları arası uzaklık
b) Baş kaime (FP) ile kıç kaime (AP) arasındaki uzaklık
c) Gemi dizayn su hattından yüzerken baş bodoslama ve ayna kıçın su hattı ile kesiştiği noktalar arasındaki yatay uzaklıktır.
d) Geminin su altında kalan kısmının, başta ve kıçta en uç noktalar arası uzaklık
e) Baş çatışma perdesi ile kıç çatışma perdesi arasındaki uzaklık
99.Merkez tülani nerededir?
a) Bordada b) Dip kısımda c) Perdede
d) Güvertede e) Üst binada
100.Meyil deneyi yapmak üzere güvertesine 15 tonluk bir ağırlık konan gemide deplasman 3150 ton oluyor. Bu ağırlık enine doğrultuda 10 m hareket ettirildiğinde 8 m boyundaki bir sarkaç, 0,28 m sapma yaptığına göre meyil açısını bulunuz.
a) 4° b) 3° c) 2° d) 5° e) 1°
101.Narinlik katsayılarından prizmatik katsayı, Cp için aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
a)
b)
c)
d)
e)
102.Orta kesit narinlik katsayısı hesabında aşağıdakilerden hangisi kullanılır?
a) Deplasman
b) Gemi ağırlığı
c) Gemi derinliği
d) Gemi boyu
e) Orta kesit alanı
103.Pervane ilerleme sayısı aşağıda verilen değişkenlerden hangisine bağlı değildir?
a) Gemi hızı
b) Pervane devir sayısı
c) Pervane yarıçapı
d) Gemi boyu
e) Gemi kıç formu
104.Pervane itme bölgesi ile dümen arasındaki minimum mesafe aşağıdakilerden hangisidir? (D=pervane çapı)
a) 0,15 D b) 0,18 D c) 0,12 D
d) 0,10 D e) 0,08 D
105.Pervane kanadının basınç yüzü neresidir?
a) Gemi ileri giderken kanadın kıç yüzüdür
b) Gemi ileri giderken kanadın ön yüzüdür
c) Pervanenin piç yüzüdür
d) Pervane kanadının göbek yüzüdür
e) Pervane göbek yüzüdür
106.Pervane kanadının itme bölgesi aşağıdakilerden hangisidir? (R= pervane yarı çapı)
a) 0,5 R b) 0,6 R c) 0,4 R
d) 0,7 R e) 0,8 R
107.Pervane kanat ucuyla tekne arasındaki minimum aralık ne olmalıdır? (D = pervane çapı)
a) 0,10 D b) 0,15 D c) 0,20 D
d) 0,03 D e) 0,25 D
108.Pervane kanat uçlarında görülen piting ve metal kopmalarının sebebi nedir?
a) Pervanenin topuk atlaması
b) Pervane kanat kesintinin ince olması
c) Kavitasyon
d) Galvanik korrozyon
e) Pervane alaşımının uygun olmaması
109.Pervane piçi için aşağıdaki önermelerden hangisi doğrudur?
a) Pervane piçi pervanenin herhangi bir kanadının herhangi bir noktasının bir devir sonundaki eksenel yükselmesidir.
b) Pervane piçi pervane yarıçapının kare köküdür.
c) Pervane piçi pervane yarıçapının küp köküdür.
d) Pervane piçi çap cinsinden diyagramlardan hesaplanamaz.
e) Pervane piçi ölçülemez.
110.Pervanelerde kavitasyonu başlatan sebep aşağıdakilerden hangisidir?
a) Pervane kanat sayısının üçten fazla olması
b) Doğru dönüş yönünde çalışmaması
c) Piçinin büyük olması
d) Kritik bir değerden daha hızlı dönerken pervane etrafında vakum oluşması
e) Rake açısının büyük olması
111.Pervanede kavitasyon kontrolü bakımından aşağıdaki önermelerin hangisi yanlıştır?
a) Kavitasyon faydalıdır.
b) Kavitasyon gemi bünyesinde titreşimlere neden olur.
c) Kavitasyon pervanede korozyona neden olur.
d) Kavitasyon pervanede delinmeye neden olur.
e) Kavitasyon geminin hızını düşürür.
112.Römorkörlerin yaklaşık blok katsayısı aşağıdakilerden hangisidir?
a) 0,40 b) 0,45 c) 0,55
d) 0,65 e) 0,70
113.Sayısal integrasyon yöntemlerinden Simpson I yöntemi ne hesabında kullanılmaz?
a) Alan b) Hacim c) Hacim merkezi
d) Yüzme merkezi e) Fribord
114.Sephiye merkezi B�nin yeri nerededir?
a) Su keminin çevrelediği düzlem alanının geometrik merkezidir
b) Sualtı hacminin geometrik merkezindedir
c) Gemi ağırlığının etki noktasındadır
d) Geminin basınç merkezindedir
e) Dönme ekseni üzerindedir
115.Serbest sıvı yüzeylerinin gemi dengesine etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
a) GM�in büyümesine sebep olur
b) Gemi ağırlığının değişmesine sebep olur
c) Gizli GM küçülmesine sebep olarak dengeyi olumsuz etkiler
d) GM=0 olur
e) Hiçbiri
116.Sintine devresinde aşağıdaki boru malzemelerinden hangisi kullanılır?
a) Siyah etli dikişli çelik boru
b) Siyah orta etli çelik çekme boru
c) Galvanizli orta etli çelik boru
d) Galvanizli etli dikişli boru
e) Etli pirinç boru
117.Sterntüp kovanı içerisindeki yatak beyaz metalden (white metal)yapılmışsa, yatağın yağlama ve soğutması ne şekilde sağlanır?
a) Deniz suyu ile
b) Tatlı su ile
c) Yağ ile
d) Hava ile (pnömatik)
e) Beyaz metal yatakların yağlanmasına gerek yoktur
118.Sterntüp kovanı içindeki yataklamanın, pelesenk veya lastikten yapıldığı durumda, yatakların yağlama ve soğutması ne şekilde yapılır?
a) Yağ ile
b) Tatlı su ile
c) Deniz suyu ile
d) Pnömatik (hava ile)
e) Bu tür yataklarda yağlama ve soğutmaya gerek yoktur
119.Stringer levhası nerede yer alır?
a) Borda b) Dip kaplama c) Tank içi
d) Şiyer e) Güverte
120.Stringer saçlarının yeri nerededir?
a) Güverteyle birleşen en üsteki borda saçlarıdır
b) En dıştaki güverte saçlarıdır
c) Yatay omurgaya bitişik ilk sıra saçtır
d) En dıştaki dabıl batım saçlarıdır
e) Sintine dönümlerindeki saçlardır
121.Stringer ve şiyer saçlarının etrafındaki saçlardan daha kalın olmasının sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
a) Paslanmadan kaynaklanabilecek kalınlık kayıplarını karşılamak için
b) Çarpışmalarda güverte hasarını en aza indirgemek için
c) Geminin enine mukavemetini arttırmak için
d) Güverte köşelerinde, yalpalarda daha büyük eğme gerilmeleri oluşturduğu için
e) Bu saçların çekme mukavemetleri daha düşük olduğu için
122.Suçekimi gözetimi yapılacak bir gemide aşağıdaki işlemlerden hangisi yapılmaz?
a) Tüm yakıt ve su tankları iskandil edilerek yakıt ve su miktarları belirlenir
b) Gemi sabiti ağırlığı gözden geçirilir
c) Deniz suyu yoğunluğu ölçülür
d) Gemi yüklenir
e) Baş, kıç ve vasatta, sancak ve iskele tarafında kana rakamları okunur
123.Suhattı alanı narinlik katsayısı CW, aşağıdakilerden hangisiyle tanımlanır?
LWL = gemi su hattı boyu, BWL= mastoride geminin su hattı genişliği, T = draft
a) Geminin su hattı alanının, boyutları, ve BWL ve T olan dikdörtgenin alanına oranı
b) Geminin su hattı alanının, boyutları, LWL ve T olan dikdörtgenin alanına oranı
c) Geminin su hattı alanının, boyutları, BWL ve LWL olan dikdörtgenin alanına oranı
d) Geminin su hattı alanının, orta kesit alanına oranı
e) Geminin su hattı alanının, su altı hacmine oranı
124.Su ve yağ geçirmez döşeklere aşağıdaki işlemlerden hangisi yapılmaz?
a) Hafifletme delikleri açmak
b) Kaynak yapmak
c) Her türlü sızdırmazlığı sağlamak
d) Sızdırmazlık testi yapmak
e) Korozyon kontrolü yapmak
125.Şaft beygir gücü, SHP’ı 28.000 HP olan bir geminin sevk katsayısı 1,4 ise bu geminin EHP’u ne kadardır ve EHP nerede ölçülür?
a) EHP = 20.000 BG – Srast yatağının önünden ölçülür
b) EHP = 20.000 BG – Makine kaplininde ölçülür
c) EHP = 39.200 BG – Şaft yatağının ön yüzünden ölçülür
d) EHP = 20.000 BG – Pervanenin arkasından ölçülür
e) EHP = 39.200 BG – Pervane göbeğinde ölçülür
126.“Şiyer” tanımı aşağıdakilerden hangisidir?
a) Gemi güvertesine enine yönde verilen eğrilik
b) Gemi güvertesine boyuna yönde verilen eğrilik
c) Geminin meyil yapması durumunda güvertenin su hattı ile yaptığı açı
d) Gemi bordasıyla dip kısmı birleştiren eğrilik
e) Geminin trim yapması durumunda güvertenin su hattı ile yaptığı açı
127.Tatlı su değişkenliği, FWA nerede ölçülür?
a) S ile W arasında b) T ile S arasında
c) S ile TF arasında d) S ile F arasında
e) LS ile LT arasında
128.Tatlı suda yüzen 75x10x4 m boyundaki dikdörtgen prizması şeklindeki bir dubanın ağırlığı 250 tondur. Bu dubaya 500 ton yük yüklenirse dubanın geriye ne kadar yüzme kapasitesi kalır?
a) 2250 ton b) 2000 ton c) 1500 ton
d) 1000 ton e) 750 ton
129.Tatlı ve sakin suda yüzen dikdörtgenler prizması şeklindeki bir pontonun boyu, L = 100 m, eni B=10 m, yük-sekliği H=10 m olup, başta draft,df =1,80 m, kıçta draft, da =1,20 m’dir. Bu pontonun deplasmanı, trimi ve ortala-ma draftı ne kadardır?
a) Δ = 10.000 ton, t= 3 metre başa, dm =1,0 metre
b) Δ = 1.000 ton, t= 60 cm kıça, dm =1,5 metre
c) Δ = 15.000 ton, t= 1,20 metre kıça, dm =3,0 metre
d) Δ = 20.000 ton, t= 1,80 metre başa; dm =1,0 metre
e) Δ = 1.500 ton, t= 60 cm başa, dm =1,5 metre
130.Ters posta geminin neresindedir?
a) Bordada b) Dip kısımda c) Perdede
d) Güvertede e) Üst binada
131.Toplam trimin (t), trim yaptıran moment (MT) ve 1 cm trim momenti (MCT) cinsinden değeri aşağıdakilerden hangisidir?
a) t= MT +MCT b) t= MCT – MT c) t= MT - MCT
d) t= MT / MCT e) t= MCT / MT
132.Yoğunluğu 1025 kg/m3 olan bir suda yüzen bir geminin deplasmanı 12000 ton dur. Bu gemi su yoğunluğu 1010 kg/m3 olan bir rıhtıma yanaştığında, ilk draftına gelebilmesi için kaç ton yük boşaltılmalıdır?
a) 150 ton b) 165 ton c) 175 ton
d) 185 ton e) 180 ton
133.Yük gemilerinde, gemi ortasındaki sehim, B gemi genişliği olmak üzere aşağıdakilerden hangisinde doğru belirtilmiştir?
a) B/30 b) B/40 c) B/50 d) B/20 e) B/75
134.Yüzme koşulu aşağıdakilerden hangisidir?
a) Ağırlık kuvveti > Kaldırma kuvveti
b) Ağırlık kuvveti < Kaldırma kuvveti
c) Ağırlık kuvveti = Kaldırma kuvveti
d) Ağırlık kuvveti = Doğrultucu moment
e) Ağırlık kuvveti = deadweight
135.Yüzme merkezi F’nin yeri nerededir?
a) Ağırlık merkezinin üzerindedir
b) Su altı hacminin geometrik merkezindedir
c) Su hattı alanının geometrik merkezindedir
d) Sephiye merkezindedir
e) Islak hacmin ağırlık merkezindedir
136.Yüzme yeteneği merkezi (B) nin yeri ne zaman değişir?
a) Gemi meyil ve yalpa yaptığı zaman
b) Geminin draftı değiştiği zaman
c) Deplasmanı değiştiği zaman
d) Gemi trim yaptığı zaman
e) Yukarıdakilerin hepsi doğrudur
137.30 mm şiyer saçı ile 14 mm borda kaplamasının kaynakla birleştirmedeki pah boyu (taper) kaç mm olmalıdır?
a) 48 mm b) 80 mm c) 32 mm
d) 16 mm e) 160 mm
138.75 m boyundaki bir kuru yük gemisinde en az kaç perde olmalıdır?
a) 2 b) 3 c) 4 d) 5 e) 1
139.100m’den küçük yük ve yolcu gemilerinin, IMO denge önerilerine göre, minimum başlangıç denge yüksekliği,
GM0 ne kadardır?
a) min. 0,15 m b) min. 0,30 m c) min 0,45 m
d) min. 1 m e) min. 0,75 cm
CEVAP ANAHTARI
1. C 36. C 71. D 106. D
2. D 37. A 72. C 107. A
3. B 38. A 73. B 108. C
4. E 39. D 74. B 109. A
5. A 40. A 75. B 110. D
6. D 41. B 76. E 111. A
7. D 42. A 77. C 112. C
8. E 43. A 78. E 113. E
9. E 44. A 79. A 114. B
10. D 45. A 80. E 115. C
11. A 46. B 81. C 116. D
12. B 47. D 82. A 117. C
13. A 48. C 83. C 118. C
14. A 49. B 84. A 119. E
15. A 50. B 85. A 120. A
16. C 51. D 86. B 121. D
17. C 52. A 87. A 122. D
18. B 53. B 88. C 123. C
19. C 54. C 89. C 124. A
20. E 55. A 90. B 125. D
21. B 56. B 91. D 126. B
22. E 57. A 92. C 127. D
23. B 58. E 93. B 128. A
24. B 59. C 94. A 129. E
25. D 60. C 95. C 130. B
26. C 61. C 96. D 131. D
27. E 62 E 97. B 132. C
28. A 63. C 98. E 133. C
29. D 64. D 99. B 134. C
30. A 65. C 100. C 135. C
31. C 66. D 101. A 136. E
32. C 67. E 102. E 137. B
33. A 68. B 103. D 138. C
34. C 69. B 104. C 139. A
35. B 70. C 105. A
e) Dümen şaftı merkezinden geçen dikme kıç dikme ile aynı doğrudur.
27.Bir gemi meyil açısı ve trimi aşağıdaki merkezlerden hangisinde yapar?
a) B noktasından
b) G noktasından
c) M noktasından
d) Z noktasından
e) F noktasından
28.Bir gemide her su hattı için su hattı alanı aşağıdaki hangi resim yardımı ile hesaplanır?
a) Endaze resmi
b) Bonjean alan eğrisi
c) Bonjean moment eğrisi
d) Hacim eğrisi
e) Hiçbiri
29.Bir gemide herhangi bir deplasmanda statik stabilite eğrisinin bulunabilmesi için aşağıdakilerden hangisi gereklidir?
a) Hidrostatik eğriler
b) Yaralı bölme boyu eğrisi
c) En kesit alan eğrisi
d) Çapraz stabilite eğrileri
e) Su hattı alan eğrisi
30.Bir gemide pervane hasarı halinde aşağıdakilerden hangisi yapılmaz?
a) Pervane emniyete alınmadan sökülmeye çalışılır
b) Pervane hasarı tespit edilir
c) Pervane kaynakla tamir edilir
d) Pervane tutyaları muayene edilir
e) Hiçbiri
31.Bir geminin boyuna deplasman hacim merkezi aşağıdakilerden hangisidir?
a) LCF b) LCG c) LCB
d) LCC e) LL1F
32.Bir geminin deplasmanı 2500 ton , KG’si 3,0 m’dir. Bu gemi KG’si 4,0 m olan ambarına 3000 ton yük aldıktan sonra KG’si 7 m olan güvertesine de yük alacaktır. Yükleme sonunda GM‘in 0,60 m olması için güverteye kaç ton yük alınması gerekir? (yüklemelerden sonra KM = 4,50 bulunmuştur)
a) 749 ton b) 839 ton c) 629 ton
d) 669 ton e) 549 ton
33.Bir geminin gross tonajı nedir?
a) Geminin kapalı hacimlerinin ifadesidir
b) Su altı hacmidir
c) Yüklü deplasmanıdır
d) Deadweight
e) Deplasmanıdır
34.Bir geminin kalıp genişliği geminin aşağıda verilen hangi düşey kesitinde bulunur?
a) Baş dikmeden 0,33 L de
b) Kıç dikmeden 0,33 L de
c) Gemi ortasında
d) Yüzme merkezinin bulunduğu yerde
e) Ağırlık merkezinin bulunduğu yerde
35.Bir geminin meyil açısı değiştiği zaman aşağıdakilerden hangisi meydana gelir?
a) G ve B yer değiştirirler
b) G sabit kalır, B yer değiştirir
c) G ve B noktalarında değişme olmaz
d) G yukarı hareket eder ve GM azalır.
e) B sabit kalır ve G yeni ağırlık merkezine kayar.
36.Bir geminin sualtı hacim merkezinin tabandan yüksekliğine ne denir?
a) KG b) BM c) KB
d) GM e) GG1
37.Bir geminin suhattı alanının geometrik merkezine ne denir?
a) Yüzme yeteneği merkezi (F) b) Ağırlık merkezi (G)
c) Metesantr noktası (M) d) Hacim merkezi (B)
e) Gemi ortası (Q)
38.Bir geminin yüklü deplasmanı 4100 ton ve su hattı boyu L =100 m, eni. B =10 m ve yüklü draftı = 5 m ise bu geminin blok katsayısının değeri kaçtır?
a) CB = 0,80 b) CB = 0,82 c) CB = 0,41
d) CB = 0,70 e) CB = 0,72
39.Bir kosterde gemi yapısı ile ilgili olarak bulundurulması gerekli belge aşağıdakilerden hangisidir?
a) Stabilite kitapçığı
b) Tonilato belgesi
c) Fribord belgesi
d) Gemi yapısal uygunluk belgesi
e) Denize elverişlilik belgesi
40.Bir kosterde pervane şaftının burulma titreşimleri için aşağıdaki önermelerin hangisi yanlıştır?
a) Pervane şaftında burulma titreşimi olmaz.
b) Pervane şaftında burulma titreşimleri HOLZER metodu ile incelenebilir.
c) Pervane burulma titreşimini önleyecek devir sayıları mod analizine göre seçilir.
d) Mod analizi genel olarak ana makine üreticisi tarafından sağlanır.
e) Pervane line bozukluğu titreşime sebep olur
41.Bir kosterin ambar kapakları ile ilgili önermelerin hangisi yanlıştır?
a) Ambar kapakları su geçmez olmalıdır
b) Ambar kapakları mutlaka hidrolik kumandalı olmalıdır
c) Ambar kapakları mukavemete katkıda bulunurlar
d) Ambar kapakları kutu şeklinde imal edilmişlerdir
e) Ambar kapakları emniyetle çalıştırılmalıdır
42.Bir kosterin su geçmez perdeleri ile ilgili aşağıdaki önermelerden hangisi doğrudur?
a) Bir kosterde enaz dört su geçmez perde bulunur
b) Bir kosterde sekiz su geçmez perde bulunur
c) İki ambar arasındaki perde ve döşekler su geçmez olmayabilir
d) Baş çatışma perdesi gereksizdir
e) Kıç çatışma perdesi gereksizdir
43.Bir kosterin taktik dönme dairesi çapının boyuna oranı TD/L = 4,5 formülü ile verilmektedir. L=75 m boyunda bir kosterin taktik dönme çapı aşağıdaki değerlerden hangisidir?
a) 337,5 m. b) 300 m. c) 150 m.
d) 200 m. e) 320 m.
44.Bir kosterin yalpa periyodunu veren formül ; TΦ= c.B/(GM )1/2 (sn) c katsayısı yüklü koster için c= 0,76 ; B kosterin genişliği (m); GM kosterin metasantr yüksekliği olduğuna göre genişliği 16 m, metasantr yüksekliği 1 m olan bir kosterin yalpa periyodu aşağıdakilerden hangisidir?
a) 12,16 sn b) 18 sn c) 20 sn d) 16 sn e) 16,25 sn
45.Bir makinenin bir saat başına yakıt sarfiyatını veren formül; Bh = be. PV be makine özgül yakıt sarfiyatı (kg/kWh); PV makine gücü (kW) olduğuna göre özgül yakıt sarfiyatı 0,120 kg/kWh olan PV = 2000 kW gücünde bir ana makinenin 24 saatteki yakıt sarfiyatı aşağıdakilerden hangisidir?
a) 5760 kg
b) 2 ton
c) 4350 kg
d) 5 ton
e) 2,5 ton
46.Bir pervanede slip aşağıdakilerden hangi şekilde tanımlanır?
a) Pervane bir tur attığı zamanki ilerleme mesafesidir
b) Bir tur attığı zamanki ilerleme ile gemi ilerlemesi arasındaki farktır
c) Gemi ilerlemesinin piç’e bölümüdür
d) Slip’e sevk katsayısı da denir
e) Gemi hızının kareköküdür
47.Bir puntelin boyutlarının seçiminde etki yapacak faktörlere aşağıdakilerden hangisi girmez?
LWL = Gemi su hattı boyu, BWL= Mastoride geminin su hattı genişliği, T = Draft
a) Geminin sualtında kalan hacminin, gemi ağırlığına oranı
b) Geminin sualtında kalan hacminin, su hattı alanına oranı
c) Geminin sualtında kalan hacminin, boyutları LWL, BWL ve T olan prizmaya oranı
d) Geminin sualtında kalan hacminin boyutları LWL ve BWL olan dikdörtgene oranı
e) Geminin sualtında kalan hacminin, boyutları T ve BWL olan dikdörtgene oranı
49.BM ile gemi genişliği B arasındaki aşağıda belirtilen bağıntılardan hangisi doğrudur?
a) Gemi genişliği arttıkça BM değeri küçülür
b) Gemi genişliği arttıkça BM değeri büyür
c) BM değeri gemi genişliği ile değişmez
d) KG değeri bilinmiyorsa bir şey söylenemez
e) Gemi genişliği arttıkça BM değeri tender gemilerde küçülür,stif gemilerde büyür.
50.BM sembolü neyi tanımlamaktadır?
a) Enine metasantr yüksekliği
b) Enine metasantr yarıçapı
c) Boyuna metasantr yarıçapı
d) Sephiye merkezinin dikey konumu
e) Yüzme merkezinin dikey konumu
51.Bordayı içerden destekleyen ve boy yönünde uzanan desteklere ne ad verilir?
a) Kemere b) Posta c) Derin posta
d) Stringer e) Dikme (pilar)
52.Boyu L=100 m olan bir geminin baş draftı df =3 m , kıç draftı da = 4,60m’dir. Geminin MCT‘si = 50 ton-m/cm ise, bu gemi trim düzeltmesi yapmadan havuza girerse kıç omurga iskemlesi üzerinde oluşacak maksimum basınç kuvveti, P kaç ton olur? (NOT: LCF mastoridedir)
a) 160 ton b) 80 ton c) 240 ton
d) 260 ton
e) Geminin deplasmanı bilinmeden hesaplanamaz.
53.Bütün narinlik katsayıları bir’e eşit olan geminin su hattı altında kalan formu nasıldır?
a) Üçgen prizma
b) Dikdörtgen prizma
c) Yarım daire
d) Küre
e) Koni
54.Cam takviyeli plastik (CTP) bir motor yatta omurga genel olarak aşağıdakilerden hangisidir?
a) Levha omurga
b) Lama omurga
c) Kutu omurga
d) Profil salmalı omurga
e) Hollanda profili
55.Çift dip hasarları kontrol edilirken aşağıdaki hususlardan hangisi en fazla önem taşır?
a) Zehirli gazlar
b) Girilen tankın boyutları
c) Tankın aydınlık olup olmadığı
d) Tankın dibinin kaygan olup olmadığı
e) Tanka bir insanın sığıp sığmayacağı
56.Çift dipli bir gemide boyuna mukavemeti oluşturan en önemli profilin adı aşağıdakilerden hangisidir?
a) Yan iç tulaniler
b) Orta iç tulani
c) Kemere braketleri
d) Gusset (Gaset) sacı
e) Hiçbiri
57.Dengesiz bir dümenle dengeli bir dümen makinesi kıyaslanırsa aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
a) Dengesiz dümenin makine gücü daha büyüktür
b) Her iki tipinde makine güçleri eşittir
c) Dengeli dümenin makine gücü daha büyüktür
d) Kıyaslama yapılabilmesi için kroshet’lerin büyüklüğüne bakmak gerekir
e) Bir şey söylenemez, pervane çapının bilinmesi gerekir
58.Deplasmanı 7000 ton olan bir gemi tatlı suda yüzmektedir. Bu gemi yoğunluğu 1015 kg/m3 olan bir suda aynı draft ile yüzdüğüne göre yeni deplasmanı bulunuz.
a) 7000 t b) 7015 t c) 8015 t
d) 8000 t e) 7104 t
59.Deplasmanı 8000 ton olan bir geminin ağırlık merkezinin kaide hattından yüksekliği KG=7 m’dir. Geminin 1,2 m yüksekliğindeki ambarına 500 ton ağırlık alınmaktadır. Geminin metasantr yüksekliğinin kaide hattından yüksek-liği KM= 8 m olarak bilindiğine göre yeni metasantr yüksekliği GM ne olur?
a) 7,00 m b) 8,20 m c) 1,35 m
d) 1,20 m e) 14,6 m
60.Deplasmanı 10.000 ton ve TPC’si 25 ton olan bir gemi yaz yüklü su hattında yüzerken tatlı suya girerse draf-tındaki değişme ne kadar olur?
a) 20 cm b) 50 cm c) 10 cm
d) 100 cm e) 150 mm
61.Deplasmanı 10.000 ton olan bir geminin TPC’si 50 tondur. Geminin baş ve kıç draftlarını 5 cm arttırmak için geminin neresine ve ne kadar yük alınmalıdır?
a) Ağırlık merkezi üzerine 200 ton yük
b) Ağırlı merkezi üzerine 250 ton yük
c) Yüzme yeteneği, F’nin üzerine 250 ton yük
d) Yüzme merkezi , B’nin üzerine 250 ton yük
e) Gemi vasatına (mastoriye) 200 ton yük
62.Dümen rodu malzemesi aşağıdakilerden hangisidir?
a) Bronz b) Alüminyum c) Pirinç
d) Paslanmaz çelik e) Dövme çelik
63.Dümen sancak veya iskeleye basıldığında gemiyi dönüş yönünün aksine yatıran kuvvet hangisidir?
a) Dümen yelpazesi üzerinde oluşan basınç kuvvetinin dik bileşeni
b) Dümen yelpazesi üzerinde oluşan basınç kuvvetinin yatay bileşeni
c) Merkezkaç kuvveti
d) Dümen tork kuvveti
e) Dönüşe karşı gelen direnç kuvveti
64.Dümen yelpazesinin ağırlığı aşağıdakilerden hangisi tarafından taşınır?
a) Kıç bodoslama
b) Dümen iğneciliği
c) Salmastra glendi
d) Üst yatak
e) Yeke
65.Enine konstrüksiyon sisteminde kaç tip döşek vardır?
a) 5 b) 4 c) 3 d) 2 e) 1
66.Etkili dümen açısı kaç derecedir?
a) 40° b) 50° c) 60° d) 35° e) 25°
67.Fransız Loydu aşağıdakilerden hangisidir?
a) TL b) GL c) LR d) AB e) BV
68.Fribord markasının (plimsol dairesinin) ortasından geçen yatay çizgi neyi gösterir?
a) Güverte kenar çizgisini gösterir
b) Yaz yükleme sınır hattını gösterir
c) Yaz tatlı su yükleme sınır hattını gösterir
d) Kış yükleme sınır hattını gösterir
e) Mastori çizgisini gösterir
69.Gemi boyu L, trim açısı q olarak bilinen bir geminin toplam trim değeri aşağıdakilerden hangisidir?
a) t= L/tanq b) t= L.tanq c) t= tanq/L
d) t= L + tanq e) t= L - tanq
70.Gemi dış etkenlerden dolayı bir yatırıcı momente ( MY ) maruz kalıyorsa, gemiyi dengeye getirecek olandoğrul-tucu moment (MD) aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?
a) MD > MY
b) MD < MY
c) MD = MY
d) MD = !cm trim momenti
e) MCT=TPC
71.Gemi postalarının taşınmayan aralık boyuna hangi eleman ile takviye edilir?
a) Stifner b) Döşek c) Braket
d) Borda stringeri e) Kemere
72.Gemilerde devir düşürücülerin (reduction gear) kullanılmasının amacı aşağıdakilerden hangisidir?
a) Yüksek devirden kaynaklanabilecek şaft üzerindeki burulma gerilmesini azaltmak için
b) Ana, ara ve pervane şaft yataklarının alçak devirlerde daha iyi yağlanabilmesi için
c) Pervane veriminin arttırılabilmesi için
d) Makine gücünü arttırabilmek için
e) Teknenin kıçında oluşabilecek titreşimleri minimuma indirmek için
73.Gemilerde kesme kuvvetleri neden oluşur?
a) Draftın büyük olmasından
b) Sephiye ve ağırlık eğrilerinin örtüşmemesinden
c) Gemilerin meyil ve trime düşmesinden
d) Blok katsayısı, CB’nin 1’den küçük olmasından
e) İnsaatta kullanılan alçak kablolu çelik saçların çekme mukavemetinin düşük olmasından
74.Gemilerde meyil tecrübesi niçin yapılır?
a) Sephiye merkezinin bulunması için
b) Ağırlık merkezinin bulunması için
c) Draftın bulunması için
d) Metasantr yarıçapının bulunması için
e) Deplasmanın bulunması için
75.Gemilerde minimum adam geçme deliği kaç mm olmalıdır?
a) 600x400 mm
b) 380x550 mm
c) 300x400 mm
d) 300x500 mm
e) 450x600 mm
76.Gemilere antifouling, AF boyaların sürülmesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
a) Gemi bünyesinin korozyondan korunması için
b) Kimyasal ve galvanik korozyonu azaltmak için
c) Dekoratif maksatlar için
d) Faça hattını belirtmek için
e) Islak alanların yosun ve böceklenmesini önlemek için
77.Gemilere meyil tecrübesi yapılmasının amacı aşağıdakilerden hangisidir?
a) Yüzme merkezinin yerini bulmak için
b) Geminin deplasmanını bulmak için
c) Geminin KG değerini bulmak için
d) Geminin DWT değerini bulmak için
e) Yüzme yeteneği merkezi, F’nin yerini bulmak için
78.Gemilerin sephiye ve ağırlık eğrilerinin çizilmesinin amacı aşağıdakilerden hangisidir?
a) Stabilite hesaplamaları için
b) Draft – deplasman eğrisinin çizimi için
c) Su altı hacminin geometrik merkezinin bulunması için
d) Geminin ağırlık merkezinin bulunması için
e) Mukavemet hesaplamaları için
79.Geminin batmadan dengede yüzebilmesi için aşağıdaki şartlardan hangisi sağlanmalıdır?
a) GM> 0 b) GM< O c) GM= 0
d) KM= 0 e) BM> 0
80.Geminin kıç tarafında oluşan titreşimlerin muhtemel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
a) Pervane kavitasyonu
b) Bozuk şaft laynı
c) Pervane kanat ucu ile tekne arasında yeterli boşluğun olmaması
d) Pervane balansının bozuk olması
e) Yukarıdakilerin hepsi doğrudur
81.Geminin suda yüzebilmesi için aşağıdaki şartlardan hangisi sağlanmalıdır?
a) W>D b) W<D c) W=D
d) 2W=D e) 2D=W
82.Genel olarak kosterlerin güvertesi ile ilgili olarak aşağıdaki önermelerden hangisi doğrudur?
Seyirde konum saptamasında yükseklik almak için kullanılan Yıldızlar içinde gerek durumları, gerek parlaklıkları ve de bulunmaları yönünden en yararlı yıldızlar aşağıda belirtilmiştir. a)İlkbahar gökyüzünde: Alioth, Mizar, Duphe, Polaris, Arcturus, Spica, Regulas, Denebola b)Yaz gökyüzünde : Deneb, Vega, Altair c)Sonbahar gökyüzünde : Alpheratz, Margat, Deneb, Kaitos, Fomalhaut, Hamal d)Kış gökyüzünde : Rigel, Betelgeuse, Aldebaran, Sirius, Procyon, Pollux, Capella KOMPÜTASYON YOLU İLE YILDIZLARI TANIMAK Yüksekliği alınan bir yıldızı tanımak için civardaki yıldız ve takım yıldızlarından yararlanmak imkanı bulunmayabilir.Örneğin, sadece birkaç yıldızın görünebildiği kadar bulutlu bir gökyüzünde gözlem yapılmıştır. Bunun gibi durumlarda, gökkürede beliren küresel üçgenin kompütasyon yolu ile çözümü gerekir.Buradan saat açısı (HA) ve Yıldızılı Saat açısı (SHA) bulunarak Almanaktan bu değerlerin hangi yıldıza ait olduğu araştırılır. Küresel üçgenin çözümünde Kısa cedvel yöntemine başvurmak ile işlem çabukluğu sağlanır.Bunun için HO 214 Kısa Cedveli ile bir yıldızın nasıl tanındığını görelim.Şek. 37. de HO 214 cedvelinden alınmış bir ‘’Yıldız Tanıma Çizelgesi’’ (Star İdentification Table) nin bir bölümü gösterilmiştir. Cedvellerde Lat sayfalarının sonunda verilmiş olan iki sayfalık Star İdentification Table çizelgesine, Yukarıdan Alt (yükseklik) ve yandan AZ (Semt) ile girilerek, Dec (Meyil) ve HA (Yüksek kutuptan ölçülen meridyen açısı) bulunur. Cedvelde değerler derece olarak verildiğinden, derece ondalıkları için orantı yapılmalıdır. AZ, yüksek kutuptan alınan, E veya W’e doğru 0 dereceden 180 dereceye kadar ölçülen kerterizdir. Çizelgeden bulunan HA, yüksek kutuptan ölçülen meridyen açısı olup, gök cismi meridyenin doğusunda ise E, batısında ise W olarak işaret alır.Alınan kerteriz, gök cisminin meridyenin doğusunda veya batısında bulunduğunu açıkça gösterir. Dec kolonunda, yatay bir çizgi ile ayrılmış kısmın altındaki sayılır, italik yazılmış olup bunlar, Dec’in Lat’e göre aykırı (Contrary) isimde olduğunu gösterirler.Bu nedenle, çizelgeden alınmış Dec değeri, düz yazılmış sayılardan alınmışsa, Lat ile aynı işaretli, italik yazılmış sayılardan alınmışsa Lat ile ayrı işaretli olur. Örnek : DR. Lat 33 05’ S, Long 49 51’ W, konumunda bir yıldızın alınan yüksekliği, T.Alt 28 20’ dır.Gözlem vaktinin GMT karşılığı bulunan GHA aries 68 12.2’ ve yıldızın kerterizi 080 derece olduğuna göre, hangi yıldız olduğunu bulunuz. Çözüm : Lat (S) işaretli olduğu için, yüksek kutuptan alınan kerteriz: 180 – 080 = S 100 E olur. H.O. 214 çizelgesine yukarıdan 28 20’ için 28 3’ ve yandan AZ: 100 ile girilerek, Dec: 08 S, HA : 60 E bulunur. LHA (W) = 360 – 60 = 300 LHA (W) 300 00’ GHA Yıldız 349 51’ Long (W) 49 51 GHA Aries 68 12.2 GHA Yıldız 349 51’ SHA 281 38.8 Almanağın günlük sayfasına SHA ve Dec değerleri ile girilerek, bu yıldızın RİGEL olduğu bulunur.
Gök cisimleri meridyenimizde bulunduğunda yani LHA=0° olduğunda daha önce öğrendiğimiz bazı kavramları şekil 9-1 üzerinde tekrar tanımlayalım. P[sub]N[/sub] ve P[sub]S[/sub] gök kutupları,QQ’ gri düzlem gök ekvatorudur.Bu şekilden bir kesit alalım ve şekil 9-2 de gösterelim.
a.XOB açısı mavi taralı açı gök cisminin gök ekvatorundan açısal yükselimidir ki biz buna yükselim (Declination) kısaca dec. diyoruz ve bu değer almanaklarda mevcuttur.
b.Z noktasını başucu olarak biliyoruz.
c.EE’ kırmızı düzlem gözlemcinin ufuk düzlemidir.
d.XOC açısı sarı ve mavi açıların toplamı gök cisminin ufuk düzleminden olan açısal yükselimidir ki biz bu açıyı sekstant ile ölçerek elde ederiz.Açısal yükselim o gün içinde meridyen geçişinde en yüksek değeri alır.
e.ZOB açısı mavi ve yeşil açıların toplamı ise gözlemcinin enlemidir.
Bu şekillerdeki özel duruma A durumu diyelim ve özelliği açıklayalım. Gözlemci ve gök cismi aynı yarı kürede ve gözlemcinin enlemi gök cisminin yükseliminden büyüktür.
Şimdi ZOX açısını veya ZX yayını hesaplayalım.ZX mesafesi daha önceden bildiğimiz başucu mesafesidir.Gök cisminin ufuk düzleminden olan açısal yükselimi yani sekstant ile ölçtüğümüz yükselimden hataları düzelterek bulduğumuz değer gerçek açısal yükselim (Ho) idi.
O halde şekil-1’den; ZX= 90 -Ho yazılır.
Son adım olarak
A durumunda; Lat=Dec.+ZXyazarız.
Bu hesaplamalar için enbaşta söylediğimiz durum gök cisminin meridyenimizde oluşu idi.Burada dikkat edilmesi gereken; enlemin bulunması için boylamın doğru bir şekilde tesbit edilmesidir. Boylamdaki hatalar enlemin hatalı tesbitine yolaçar. Bu özel durum ile ilgili veriler almanakta bulunmaktadır.
A durumu Lat ve Dec.aynı isimde
ve Lat.>Dec Lat=Dec.+ZX
Enlem veya meylin birbirine göre büyüklüğü şöyle tesbit edilir;
Kuzey yarı küredeki gözlemci güneye dönerek(180° ye),
Güney yarı küredeki gözlemci kuzeye dönerek(000° ye),ölçüm yaparsa Lat>dec olur.
ÖRNEK:9 Mayıs 1996 günü güneşin alt kenarından meridyen geçişinde yapılan gözlemde Sex.Alt=58°42’.8 bulunmuştur. Boylamımız Long=032°45’E ve yaklaşık enlemimiz Lat 48°30’N alet hatası IE=+2.1 ve gözlemcinin göz yüksekliği 15 metredir.Enlemi bulunuz.
1.Adım:Boylamın zamana çevrilmesi:
32°--------2[sup]h[/sup]08[sup]m[/sup]
45’-------- 3[sup]m[/sup]
32°45’----2[sup]h[/sup]11[sup]m[/sup]
2.Adım:9 Mayıs sayfasından meridyen geçişi LMT alınır.UT’ye çevrilir.
LMT -----11[sup]h[/sup]56[sup]m [/sup]
[sup] [/sup]Long------ 2[sup]h[/sup]11[sup]m[/sup]
[sup] [/sup]UT--------09[sup]h[/sup]45[sup]m[/sup] 3.Adım: UT ile 9 Mayıs sayfasında güneşin dec. hesaplanır.
9 Mayıs 09[sup]h[/sup] için dec. N17°28’.4
d=0.6 ve 45[sup]m[/sup] için düz.+ 0.5
9 Mayıs 09[sup]h[/sup]45[sup]m[/sup] dec. N17°28’.9
6.Adım:Enlem hesaplanır.Enlem ve dec aynı isimde N ve Lat>dec.A durumu:
Lat=Dec. + ZX=17°28’.9 + 31°06’.5 Lat=48°35’.4N bulunur.
9.1.Özel durum B
Bu durumda enlem ve yükselim aynı isimde olmakla beraber yükselim enlemden büyüktür.Şekil 9-3
Enlem veya meylin birbirine göre büyüklüğü şöyle tesbit edilir;
Durum B Lat ve dec.aynı isimde Dec.>Lat
ZX=90 – Ho Lat=Dec. - ZX
Kuzey yarı küredeki gözlemci kuzeye dönerek(000° ye),
Güney yarı küredeki gözlemci güneye dönerek(180° ye),ölçüm yaparsa dec>lat olur.
ÖRNEK:11 Mayıs 1996 günü venüs gezegeninin üst meridyen geçişinde yapılan gözlemde Sex.Alt=85°42’.7 bulunmuştur. Yaklaşık konum Lat 23°30’N ve Long 063°45’W alet hatası IE +2’.8 ve göz yüksekliği 10 metredir.Enlemi bulun.
45’ - 3[sup]m[/sup] Long +4[sup]h[/sup]15[sup]m[/sup]
63°45’ 4[sup]h[/sup]15[sup]m[/sup] UT 18[sup]h[/sup]45[sup]m[/sup]
UT ile 11 Mayıs sayfasından dec.hesaplanır;
11 Mayıs 18[sup]h[/sup] için dec. N27°38’.7
d=0’.1 ve 45[sup]m[/sup] için düz + 0’.1
11 Mayıs 18[sup]h[/sup]45[sup]m[/sup] dec. N27°38’.8
Başucu mesafesi ve Enlem hesaplanır;
ZX=90° - Ho = 90 - 85°39’.8 = 4°20’.2
Lat=Dec – ZX = 27°38’.8 - 4°20’.2 =23°18’.6N
Lat=23°18’.6N
9.2 zel durum C:
Durum C Lat ve Dec. ayrı isimlerde
ZX=90° - Ho Lat=ZX – Dec.
Bu durumda enlem ve gök ekvatorundan yükselim farklı isimdedir. Şekil 9-4 te bu durum gösterilmektedir.
ÖRNEK:11 Mayıs 1996 günü jupiter gezegeninin üst meridyen geçişinde yapılan gözlemde Sex.Alt=35°42’.7 bulunmuştur. Yaklaşık konum Lat 32°10’N ve Long 063°45’W alet hatası IE 2’.8 ve göz yüksekliği 10 metredir.Enlemi bulun.
11 Mayıs 08[sup]h[/sup]18[sup]m[/sup] dec S22°13’.6
Başucu mesafesi ve enlem hesaplanır;
ZX=90° - Ho = 90 - 35°38’.5 = 54°21’.5
Lat=ZX – Dec. = 54°21’.5 - 22°13’.6 = 32°07’.9N
Lat=32°07’.9N
9.3.Alt meridyen geçişinde enlem tesbiti: Şayet gözlemcinin yarı küresindeki bir gök cismi için Lat+dec>90° olursa yani bu yıldız batmayan bir yıldız ise bu gök cismi alt meridyen geçişinde görülebilir. Bu durumda da enlem tesbiti yapılabilir.Şekilde aynı sembollerle başucu Z gök cismi X kuzey kutbu P ile gösterilmiştir. Şekilde ZOQ gözlemcinin enlemidir.POE açısı gözlemcinin enlemine eşittir.Çünkü ZO ┴ OE ve OQ ┴ PO olduğundan.
POE=POX+XOE olduğu şekilde görülmektedir.POX gök cisminin kutupsal mesafesi ve XOE ise gök cisminin açısal yükselimidir.O halde;
ÖRNEK:11 Mayıs 1996 günü Kochab yıldızının alt meridyen geçişinde yapılan gözlemde Sex.Alt=35°42’.7 bulunmuştur. Yaklaşık konum Lat 51°20’N ve Long 063°45’W alet hatası IE 2’.8 ve göz yüksekliği 10 metredir.Enlemi bulun.
Gözlemcinin enlemi gözlemciyi ® yerin merkezine (O) birleştiren doğrunun ekvator düzlemi ile yaptığı açıdır. (Kırmızı) Bilindiği gibi kutup noktalarını yerin merkezine birleştiren doğru yani dünyanın ekseni ekvatorla 90° lik bir açı yapar. Gözlemcinin ekvatordan açısal uzaklığı diyebileceğimiz enleme karşılık gözlemciyi yerin merkezine birleştiren doğrunun eksen ile yaptığı açıya (Mavi) ise gözlemcinin kutupsal yüksekliği denir. Şekil 9-5 te gösterildiği gibi gözlemcinin enlemi ile kutupsal yüksekliği tümleyen açılardır ve;
Gök cisminin meyli gök cismini (X) yerin merkezine (O) birleştiren doğrunun gök ekvator düzlemi ile yaptığı açıdır. (Kırmızı) Bilindiği gibi gök kutup noktalarını yerin merkezine birleştiren doğru yani gök kürenin ekseni gök ekvatoru ile 90° lik bir açı yapar. Gök cisminin gök ekvatorundan açısal uzaklığı diyebileceğimiz meyil değerine karşılık gök cismini yerin merkezine birleştiren doğrunun eksen ile yaptığı açıya (Mavi) ise gök cisminin kutupsal yüksekliği denir. Şekil 9-6 da gösterildiği gibi gök cisminin meyli ile kutupsal yüksekliği tümleyen açılardır ve;
Kutupsal yükseklik = 90° - Enlem yazabiliriz.
9.6.Gözlemcinin enlemi ve gök cisminin kutupsal yüksekliği:
Şekil 9-7 üzerinde bazı kavramları yeniden tarif edelim.
Herhangi bir gök cisminden gözlem yapıldığında boylam geçişinde LHA=0° dir. Gözlemci ile aynı düzlemde olan gök cismini dünyanın merkezine birleştiren doğru da bu düzlemde olacaktır ve gözlemcinin boylamını kesecektir. Bu durumda coğrafik konum ile aynı boylamda olmalarından dolayı gözlemci coğrafik konumu 000° veya 180° de görür.Başka bir anlatımla semt 000° veya 180° hakikidir.
ASTRONOMl (GOKBILIM): tnsanlar ilk caglardan itibaren gok kiiresini biiyiik bir dikkat ve ilgi ile izlemeye ba$lami§lardir. Sonsuz uzay boslugu-nu siirekli gbzleyerek gecc gOk cisimlerinin hareketlerini, giindtiz gline§in hareketlcrini izleyerek incelemi§ler ve bircok kavimler gilne§i ve diger cisimlerin dinsel inanclanna katmi§lar ve tarinla§tirmi$lardir.
Bu ilkel gozleroler Astonomi (GOKBILtM)'nin lemelini te§kil etmi§tir. Teknoloji ve olanaklar geli§tikce insanlann Gok cisimleri ile ugra^ilan da daha bilimsel nitelik ta§imaya ba§laroi$ur.
UZAY: tnsanlar ilk varoluslanndan itibaren Gok cisimleri ile ilgilenirken dunyanin icinde bulundugu uzayin sonsuzlugunu dU§Unmu§lerdir. Zamanla (eknolojinin geli§mesi sonucu, merceklerin niteliginin ke§findcn sonra yapilan ilk leleskoplar ve onu izleyen 90k biiyiik dev teleskoplarla elektronik teleskoplar, uzayin ke§finde ilk Oncti aygitlar olmu§tur.
tlerleyen Teknolojinin sagladigi olanaklarla uzayda degisjm mes-safe birimleri olu§turulmu$tur. Giines, sistemi icindeki gdk cisimlerinin mesafelerini olcmek icin (AU) Astronomical Unil bulunmu§, Giine§ sistemi disindaki g6k cisimlerinin mesafelerini olcmek icin I$ik yih (Light Year) ve Parsec (Parallax-Second) tesbit edilmi§tir.
Astronomical Unit yakla§ik 95 milyon Kara Mili, bir i§ik yili i§igin bir saniyede 30.000 Km/Sn. kat ettigine gore, bir yilda 5.87 trilyon (5.87 x lO[sup]12[/sup]) Kara Mili olarak hesaplanmi§tir.
Astronomide kullanilan diger bir uzaklik birimi de PARSEC'tir. PARSEC, Parallaxe ve Seconde sozcUklerinden "PARSEC" olarak uretilmi§tir.
Ay ve Giines/in Yerkiireye olan yakinkgi nedeni ile olusan GEOCENTRIC PARALAXE ile ilgisi yoklur. Bir Parsec yerkiiresi'nin gune§ cevresindeki yoriingesi biiytlk capimn yansimn bir saniyelik 391 ile goriildiigii uzakliktir. Baska bir tanimlama ile. yer kiiresi ile gilne§'in biiyiik yancap Uzerinde uzaydan bir saniyelik aci ile goruldiigii uzakhk veya bir yildizdan gtine? ile diinyanin bir Saniyelik a9i ile goriildiigii uzakliktir. Buna gSre bir Parsec yakla§ik 3.26 lsik yih veya 19.1 trilyon (19.1 x 10) Kara Mili veya (3.08 x 10) Km. dir.
Gelisen Teknoloji sayesinde, uzayda bir 90k "GALAXY" Gok Ada'nin mevcudiyeti ke§fedilmi§tir. A?ik denizlerde seyreden denizciler, Uzayda mevcut bu "GALAXY" G6k Adalara dahil olan yildizlardan ve diinyanin icinde yeraldigi Giine§ sistemindeki gezegenlerden yararlama metod ve y&ntemlerini bulmuslardir. Bu amacla NOTtK ALMANAK'in Gttnliik Sahifelerinde, se9ilmi§ 57 adet yildizin Meyil ve Yddiz Saat Acilan, aynca Ay-Giine§ ile Veniis Mars-JUpiter-Satiirn ile ilgili bilgiler verilmijtir.
Gemi seyrini bilimsel olarak incelerken bircok tiirlere ayumak mumkundiir. Parakete Seyri, Biiyiik Daire Seyri, Diizlem Seyri, Kilavuz Seyri v.s gibi. Fakat uygulamada bu seyir tiirlerinin birini digerinden soyutlamak olanakstzdu-. Bu nedenle, Astronomi Seyir kurallanndan yararlamlacak acik denizlerde mevki koymak suretiyle, seyir yaparken diger yonden, Biiyiik daire Seyri, Boylam Seyri, Akmti Seyri Kurallan da birlikte uygulanabilirler.
GUNE§ SiSTEMi : Gunes ve cevresinde Elips bir yoriingede dbnen dokuz biiyiik gezegenle binlerce kii^uk gezegen veya gezcgencikten olu§mu§tur. Astronomi seyrinde bu gezegenlerden yaliuzca Veniis, Mars, Jupiter ve Satiim kullamlir. 2
Giines. cevresinde yoriingesel hareketleri ile, Sistemi olufturan gezegenler Gunc§ien uzakliklan sirasi ile Merkiir, VenUs, DUnya, Mars, Jtlpiler, Saltirn, Urantls, Nepliln ve Pluton" dur (§ekil-l)
Bu gezegenlerin gtine§e olan uzakliklannin degisik olmasi giines cevresindeki yiSrgiingesel hareket stirelerinin de degisik olmasina neden olur.
Ornegin, Veniis gezegeninin giinese olan uzakhgi 67 milyon mil olup gUne§ cevresindeki yoriingesel hareketini 225 giinde lamalamaktadir.
Saliim gezegeninin giinese olan uzakhgi 886 milyon mil olup giines ?evresindeki yoriingesel haretini 29.5 yilda tamamlamaktadir. Pluton ise gtine§e uzakhgi 5.5 lsik saati veya 3.670 milyon mil olup giines fevresindeki yoriingesel hareketini 248 yilda tamamlar. Yer ktiresi ise giinese ortalama 93 milyon mil mesafede olup, yoriingesel hareketini 365.24 gtinde tamamlamaktadir.
Giine§ Sistemindeki dokuz gezegenden Pluton haric digerleri ayni Ecliptic diizlemi iizerinde Elips bir yoriingede hareket ederler. Plutonun yfcrtinge diizlemi ise, Ecliptic ile 17° civannda bir aci yapar.
Giine§ cevresinde yoriingesel hareket yapan gezegenlerden, Merkiir ve Veniis'Un yoriingeleri Dtinyanin yoriingesinden daha kiiciik olup, Giine§
3
ile Diinya arasinda hareket ederler ki bu gezegenler INFRIOR (I9) gezegenler, yorungeleri Diinyadan biiyttk olan diger gezegenler de SUPERIOR (Di§) gezegenlerdir. Giine$ sislemindeki gezegenlerden, Jupiter, Satiirn, Uranus ve Neptiin diger gezegenlerden 90k daha buyuktiiiier. Bu gezegenlere Major Planet (Biiyiik Gezegen) denir.
Neptiin ve Pluton ciplak gozle goriilemezler. Parlakliklan 6. kadir derecesindedir. Gezegenlerden Merkiir ve VenUs haric digerlerinin cevrelerinde yoriingesel hareket yapan uydular vardir. Yerkuresinin uydusu Ay'dir.
Plutonun uydulannin mevcudiyeti de yakin zamanda uzaya atilan VOYAGER uzay araci ile tesbit edUmistir.
DtiNYA/ YERKCkE : Gune§ sistemine dahil dokuz gezegenden Gunes/e uzakhk sirasiyla, UctincU gezengen YerkUresi <DUnya)dir. Yerkuresi bir eksen etrafinda d6nu§ hareketini yaparken GUnejin cevresinde de daireye yakin bir Elips YOrilnge uzerinde hareket eder.
Yerkiiresi dontis, ekseninin uc noktalan Kuzey ve Giiney cografi veya hakiki kutuplanm olu§turur. Bu nedenle doniis. eksenine Kutup Ekseni de denir. Yerkuresi sekli, kutup noktalanndan hafifce basik orta kesimi hafifce sjskin SPHEROID bir yapidadtr.
Yerkuresinin Kutup Ekseni 6864.916 mil dir. Kutup Eksenine dik ve ekseni iki csn parcaya ayiran diizlem Ekvator duzlemidir. Ekvator diizleminin Yerkiire yiizeyi ile, arakesiu* de Ekvator cizgisini olusturur. Ekvator duzlemi uzerinde yer kiiresinin capi 6888.108 mildir. Yerkuresinin ekvator capi, kutupsal capindan 23.192 mil daha uzundur. Bu nedenle Yerkuresinin basikhgi 23.192/6888.108 = 1/297 dir. Yerkuresi uzerinde herhangi bir mevkii belirtmek icin diizenlenmis. olan, enlem ve boylam daireleri Yerkuresinin bu basikligi nedeni ile tam daire olmayip, hafif Elipsoide benzer. Ancak uygulamada YerkUresi bir klire §eklinde kabul edilir.
4
'
YERKURESiNIN HAREKETLERl: Yerkiiresi Giines zevresinde bUyiik bir Cayroskop gibi, Cayroskop Kanununa gore hareket eder. Yerkurcsinin Harekellerini tic kisimda incelemek miimkundur;
1. Eksenel Hareket (Gunliik Hareket) 2.Yoriingesel Hareket (Yillik Hareket) 3.Kutupsal Hareket (Pressisyon Hareket)
1. Eksenel Hareket: Yerkiiresinin ekseni etrafindaki 360° lik doniis hareketi; Gunliik Eksenel Hareketini olusturur ve Batidan Doguya dogrudur. (§ekil 1-2)
[img=191x203]file:///C:/Users/AYTEMI~1/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image002.jpg[/img] s $9kri-2
Yerkiiresi eksenel hareketini yapaiken, ayni zamanda Giines. cevresindeki hareketi nedeni ile yortinge iizerinde de ilerler. Bu nedenle Yerkure 360° lik eksenel hareketini, yoriingesel hareketle birlikte yapar. Yerkiiresinin ekseni etrafindaki 360° lik hareketi, Yerkiiresi Uzerindeki bir gbzlemci tarafindan gdk cisimlerinin (Nisbi) gbrece hareketi olarak algilanir ve Gok cisimleri gok Kiiresi Uzerinde dogudan batiya dogru hareket ediyor gibi gozlemlenir.
2. Yoriingesel Hareket: Yerkiiresi, gunliik eksenel hareketini yaparken, Giines. cevresinde Elips bir yOriingede hareket eder. Yerkuresinin bu hareketi 365 1/4 gunde tamalanir ki bu bir yildir. Bu yillik hareketin 365 giinden 1/4 gtln fazla olmasi nedeni ile her dort yilda bir yil 366 gun olarak hesaplanir. (§ekil - 3)
Yerkurcsi Kulup ekseninin Ekliplik duzlemine 23°,5 egik olmasi, Mevsimlerin meydana gelmesini saglar. Bu nedenle Kuzey yanm kurede Kis mevsimi stlrerkcn Guney yanm Kiircde Yaz, Giiney yanm kurede Ki§ mevsimi siirerken, Kuzey yanm kurede de Yaz mevsimi olur.
Yerkiire ekliptik diizlemi ilzerinde ve elips yoriingede Kepler'in 2.ci Kanununa gore e§it zamanda e§it alan supiirecek sekilde bareket eder. §ekil-5 de goriildugii gibi "t" e§it zamanda S e§it alani supiirecek yorilngesel hareketini yapan YcricUresinin, giines/e en yakin oldugu Ocak ayinda yoriinge hizinin en fazla, gune§'e en uzak oldugu Temmuz ayuida ise yoriinge hranin en az oldugu evreyi olu§turur.
3. Kutupsal Hareket (Pressisyonl: Yerkuresi ekliptik duzleminde ve Elips yoriinge hareketini biiyuk bir Cayroskop gibi Cayroskop Kanununa gore sUrdUriir. Bu surecte GUne§'in Ekliptik diizlemi yoniinde bir cekim kuwetine maruzkalir.
Yerkiiresini elkileyen bu cekim kuvveti, Cayroskop Kanununa g6re Kutup doniis. ekseninin, ekliptik duzlemine dik bir eksene dogru hareket etmesine neden olur. (§ekil-6)
Yerkuresi ekseninin bu hareketi Bauya dogru bir dairesel hareket seklinde olup, ortalama 25.800 yilda tamamlarur. Bu nedenle Yerkiiresinin Kutup Yildizi Polaris'tn yerini 10.000 yil sonra DENEB 14.000 yil sonra Vega, 23.000 yil sonrada THUBAN yildizi alacaktir. Yerktlresinin bu hareketi Pressisyon hareketi olup yillik 50 saniye daire yayi kadardir.
Yerkliiesi Uzerinde hcrhangi bir mevkii saplamak 15111 Koordinat Sislcmi olan enlem ve boylamlar oIu§turulmu§tur. Astronomi Seyri, gok cisimlerinden yararlamlarak mevki koymak suretiyle yapilan seyirdir. Gok cisimlerinden bu amacla yararlanabilmek icin bncelikle gok cisimlerinin de yerlerini saptamak ve bu amacla bir Gok Koordinat Sistemi olu§turmak gerekir. Uzayin icinde Gtines. Sistemi gibi bircok (Galaksy) G6k adalann bulundugu aynca sayisiz yildizlann mevcut oldugu, bircok yildizin olu§tugu ve bir cok yildizinda sbndugii sonsuzluk olarak tanunlamak miimkumltir. Gozlemlere gore. Uzayin gGzle gbriilebildigi kesimi Gbkyiizu olarak tanimlanir. GUnes, Sistemi icinde bulunan Giines,, Ay ve Gezegenler de gbkytiziinde gozlemlenmektedir. Bu nedenle Gokyiizii ve Uzay Yancapi
sonsuz bir kiire olarak dii$Unulebilir. «
GOK KOORDtNAT SlSTEMl: Gokyiizii ve Uzay, Yancapi sonsuz bir k iirc olarak dU$Unuldugunde gok kiirede bir koordinat sistemi kunilurken Yerkiiresi Koordinat Sisteminden yararlanilmi§tir.
YerkUresinin donO§ ekseni uc noktalanm olujturan Kuzey ve Giiney (Cografi) hakiki kutuplanmn G5k KUresi iizerindeki iz dii$umlcri, PN (GOk KUresi Kuzey Kutbu), PS (Gok Kuresi Giiney Kutbudur.) (§ekil-7)
Yerkiiresini Kuzey ve Giiney Yan Kiire olarak ikiye ayiran ve kutup eksenine (D6nii§ Ekseninc) dikey dlizlemin, G6k kiiresi ilc ara kesiti G6k Ekvatorunu olu§tufur. Diger bir tanimlama ile yerkiiresi ckvatorunun gok kiiresi Uzerindcki izdu§umU Gok Ekvadorudur. (Ccllestial Equator) §ekil - 7 de gOrtildugu gibi YerkUresi Uzerinde bulunan A g6zlemcisi ile yerktlresinin (M) merkezini birle§tiren dogrunun, g6k kiiresi Uzerinde olu§turdugu iz dU§Um noktasi, A gozlemcisinin Ba§ucu noktasidir ve (Z) Zenith olarak tammlanir. Basucu noktasuun 180° aksi olan nokta ise Ayakucu noktasidir ve (Na) Nadir olarak tammlanir.
Gok kutuplanndan ve Ba§ucu (Z) noktasindan gecen btiytik daire, gbzlemcinin Gok meridyenidir ve gozlemcinin meridyeni olarak tanimlanir. Ba$ucu noktasi ile g6k ekvatoru arasinda kalan acisal uzaklik (Yerkiiresinin merkezinden olcUlUr) gozlemcinin enlemine e§ittir. Ba§ucu noktasi ile yiiksek kutup arasinda kalan uzaklik ise gozlemcinin Kutup mesafesidir, (colat) olarak tammlanir. (§ekil-7)
Yerktiresi gtlnes, cevresinde ekliptik du^emindeki yorUngesinde, Kutup ekseni 23°,5 egilimli olarak hareket eder. (§ekil-4)
YerkUresi kutup ekseninin bu egimi ekliptik dUzlemi ile ekvator duzleminin birbirim" 23 1/2° bir aci ile kesmesine neden olur. (§ekil-8) Ekliptik dUzlemi ile Ekvator duzleniinin kesim noktalanndan, bin (ilkbahar noktasi) Aries noktasi, (8) digeri ise Sonbaharnoktasi (Q) Autumnal Equinoxesdir. Gune§ 21 Mart'ta (tlkbahar) Aries(8) noktasinda, 23 EylUlde de (Q) Sonbahar noktasinda bulundugu tarihlerde gece ile gUnduz birbirine e§it olur.
Ekliptik ile ekvatorun kesim noktalanndan Aries noktasi, yildizlann gok kuresindeki konumlanm saptamak bakimindan buy uk bnem ta§ir. (,'unku Aries noktasi sabit bir nokta olarak kabul edilir.
10
SAATAgiLARI
YILDIZ SAAT A^ISI: (SHA) Gok kuluplanndan ve Aries noktasindan gecen biiyilk daire, Aries saat dairesidir. Herhangi bir gdk cisminden ve gok kutuplanndan gecen buytik daire ise o gok cisminin saat dairesidir. Aries saat dairesi ile gok cismi saat dairesi arasida kalan ve Aries saat dairesinden batiya dogru kutuplarda dlcUlen aci o gdk cisminin Yildiz Saat Acisidir. (SHA) Sideral Hour Angle. (Yildiz saat acisi) SHA, Aries saat dairesinden itibaren 360° kadar olculur. Areis saat dairesinden dogu'ya dogru olciilen aci ise (Right Assention) RA acisidir. (Matali) Bu nedenle RA acisi, SHA acisin 360 dereceden farkidir. (Ra = 360 - SHA)
Saat Dairesi: Gok kutuplanndan ve gok cisimlerinden gecen ve merkezi yerkuresi merkezinden olan daire o ggk cisminin saat dairesidir.
Saat Acia : Bir gok cisminin Saat dairesi ile bir referans meridyen arasinda kalan ve referans meridyenden batiya dogru gok cismi saat dairesine kadar kutuplarda olciilen aci o gok cisminin Saat Acisidir (HA). Saat acisi 360° kadar blcUlttr. (§ekil-9)
Saat acisini olu§turan referans meridyen Greenwich Meridyeni ise, gok cisminin saat acisi Greenwich saat acisidir. (GHA). II
[img=251x268]file:///C:/Users/AYTEMI~1/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image012.jpg[/img] Pa $ewi-iO
Meridyen Acisi: Gbzlemcinin meridyen ile gbk cismi saal daircsi arasinda kalan, doguya ve batiya dogni 180° ye kadar kuluplarda o!u§an a9idir. Meridyen acisi daima E-W i§areli ile belirlenmelidir.
Bir gbk cisminin 180° kadar saat acisi (t) meridyen acisina e§ii olup i§areti W dir. 180° den bUyUk saat acilanmn 360° den farki (t) meridyen acisina e§it olup i§areti (E) dir. (§ekil-10)
Meyil (Declination): Gbk cisminden gbk ekvatomna paralel bir dtizlem gecirildiginde bu diizlemin gbk kuresi ile ara kesiti olan dairc gbk cisminin meyil dairesidir. Meyil daircsi ile ekvator arasindaki acisal uzakhk yani gbk cisminin meyili (Declination) (Dec) Yerkilrcsinin merkezinden blciilUr. (§ekil-9)
Gbk cismi, gbk ekvatoninun kuzeyinde ise meyil (Dec) N, gok ekvatorunun giineyinde ise S olarak nitelendirilir.
UFUK VE UFUK KOORDINAT SISTEMI
GOK UFKU : YerkUresi merkczi ilc, yerkllresi Uzerinde bulunan bir gozlemcinin mevkiini birle§tircn ve gok kiiresi uzerinde (Z) Ba§ucu noktasim olusturan dogruya dik ve yerkUresi merkezinden ge^mek Uzere bir duzlem ge^irildiginde, bu dUzlemin g6k kiiresi ile olusturdugu ara kesit o gbzlemcinin Gok Ufkunu olu§turur.
Bu tanimlamaya gore gok kUresinin yansi gok ufku uzerinde kaur ve gok ktircsinin yansinda bulunan g6k cisimlerinin goriilebilmesi olasidir. (§ekil-ll)
GEOIDAL UFUK (Geoidal Horizon) : YerkUresi Uzerinde ve dcniz (seviyesinde) dUzeyinde bulunan bir giSzlemcinin bulundugu mevkiden deniz dUzeyine teget ve gok ufku dUzlemine paralel bir dUzlem gecirildiginde bu dUzlemin gokkuresi ile ara kesiti Geoidal Ufku olu§turur. (§ekil-ll)
13
DUYUSAL UFUK : Bir gozlemci daima deniz dUzeyinden daha yiiksek bir yerde bulunm. Ornegin bir geminin koprUUstunde, bir yatin gUvertesinde gibi. Deniz dUzeyinden daha yiiksekle bulunan bir gfizlemcinin goz dUzeyinden gecirilen bir duzlemin gok kiiresi ile olujturdugu ara kesit Duyusal Ufuktur. (§elul-ll)
COGRAFI UFUK : Deniz dUzeyinden daha yiiksekle olan bir gozlemcinin, goz dlizeyinden cikan ve Yerkuresinde deniz yiizeyine teget olan dogrulanun Yertdiresi iizerindeki geomelrik yen. gozlemcinin Cografi Ufkunu olu§luror. Gozlemcinin deniz yiizeyinden yUksekligi artukca cografi ufuk roesafeside uzar. (§ekil-ll)
GOZUKEN UFUK : Deniz dUzeyinden daha yiiksekle olan bir gbzlemcinin cografi ufkunu olujluran dogrulann gflk ktiresi Uzerindeki geomelrik yen, gozlemcinin Goziiken Ufkudur. GOzliken ufkuna gOre daha bUyttk bir kesiminin goriilmesini saglat. Bu nedenle bir gozlemcinin deniz dUzeyinden olan gtik yUksekligi arttikca gOk kUresinde gbzlemledigi alanda bttyttr.
gEVREN AL£ALIMI (Dip) : Eski deyimle Inhitati Ufuk olarak tammlanan Ccvrcn Alcalimi (Dip) duygusal ufuk dUzlcmi ile, cografi ufukla goztiken ufuk'u olu$turan dogrular arasmda kalan acidrr. (§elril-11) Gozlemcinin deniz dUzeyinden olan yUksekligi art&kca cevren alcalimim olujturan ac,ida bUyUr.
BIRlNCi DU§EY DA IRE (Prime Vertical Circle): Gozlemcinin Ba§ucundan (Z) ve Ufuk dUzlemi ile gok ekvatoru dtizleminin kesim noktasindan gecen ve ufuk dUzkmine dik olan bUyttk daire Birinci Dttjey Dairedir (Prime Vertical Circle). Ekvaior dUzlemi ile ufuk dUzlemi biribirini gozlemci ufkunun (E - W) dogu ve had noktalannda keserler. (§ekil-12)
DU§EY DAIRE (Vertical Circle): Gozlemcinin Ba$ucu noktasindan < /) ve g6zlcm yapilan Gok cisiminden gecerek ufuk dUzlemine dik olan bUyUk daire Dttsey Dairedir. Gc*zlem yapilan gOk cisminin ufuktan olan yUksekligi, bu daire yayi uzerinde OlcUlUr.
14
■
"•
[align=justify]Bu ncdcnlc gozlem yapihrken sekslant dtizlcmi, diisey daire diizlemi iizehnde olmahdir. Bunu saglamak icin, sekstant, gbk cisminin semti >iiniimic ve ufka dik olarak tutulmalidir. Dti[color=black][size=small][font='Times New
İnsanlar ilk Çağlardan itibaren Gök Küresini büyük bir dikkat ve ilgi ile izlemeye başlamışlardır. Sonsuz Uzay Boşluğunu sürekli gözleyerek gece Gök Cisimlerinin hareketlerini, gündüz Güneşin hareketlerini izleyerek incelemişler ve birçok Kavimler . Güneşi ve diğer Gök Cisimlerini dinsel inançlarına katmışlar ve Tanrılaştırmalardır.
Bu ilkel gözlemler Astronomi (GÖKBİLİM)in temelini teşkil etmiştir. Teknoloji ve olanaklar geliştikçe insanların Gök Cisimleri ile uğraşıları da daha bilimsel nitelik taşımaya başlamıştır.
1. UZAY:
İnsanlar ilk varoluşlarından itibaren Gök Cisimleri ile ilgilenirken Dünyanın içinde bulunduğu Uzayın sonsuzluğunu düşünmüşlerdir. Zamanla Teknolojinin gelişmesi sonucu, merceklerin niteliğinin keşfinden sonra yapılan ilk Teleskoplar ve onu izleyen çok büyük dev Teleskoplarla elektronik Teleskoplar, Uzayın keşfinde ilk öncü aygıtlar olmuştur.
İlerleyen Teknolojinin sağladığı olanaklarla Uzayda değişik mesafe birimleri oluşturulmuştur. Güneş sistemi içindeki Gök Cisimlerinin mesafelerini ölçmek için, (AU) Astronomical Unit bulunmuş, Güneş Sistemi dışındaki Gök Cisimlerinin mesafelerini ölçmek için Işık Yılı (Light Year) ve Parsec (Parallax-Second) tespit edilmiştir.
Astronomical Unit yaklaşık 95 Milyon Kara Mili, Bir Işık Yılı Işığın bir saniyede 300.000 Km/Sn. kat ettiği ne göre, bir yılda 5.87 Trilyon (5.87 x 10[sup]12[/sup]) Kara Mili olarak hesaplanmıştır. Astronomide Kullanılan diğer bir uzaklık Birimi de PARSEC tir. PARSEC Parallaxe ve Second sözcüklerinden "PARSEC" olarak üretilmiştir. Özellikle Yıldızların mesafelerini saptamakta kullanılan bir uzaklık birimidir. (Burada kullanılan Parallaxe sözcüğü "Heliocentric Parallaxe"dır.)
Ay ve Güneşin Yerküreye olan yakınlığı nedeni ile oluşan GEOCENTRIC PARALLAXE ile ilgisi yoktur. Bir Parsec Yerküresinin Güneş çevresindeki yörüngesi büyük çapının yarısının bir saniyelik bir açı ile görüldüğü uzaklıktır. Başka bir tanımlama ile, Yer Küresi ile Güneşin Büyük Yarıçap üzerinde Uzaydan bir saniyelik açı ile görüldüğü uzaklıktır veya bir Yıldızdan Güneş ile Dünyanın bir Saniyelik açı ile görüldüğü uzaklıktır. Buna göre bir Parsec yaklaşık 3.26 Işık Yılı veya 19.1 Trilyon (19.1x 10[sup]12[/sup]) Kara Mili veya (3.08 x 10[sup]13[/sup]) Km.dir.
Gelişen Teknoloji sayesinde, Uzayda bir çok "GALAXY" Gök Ada'nın mevcudiyeti keşfedilmiştir. Açık Denizlerde seyreden denizciler, Uzayda mevcut bu "GALAXY" Gök Adalara dahil olan Yıldızlardan ve Dünyanın içinde yer aldığı Güneş Sistemindeki gezegenlerden yararlanma metot ve yöntemlerini bulmuşlardır. Bu amaçla NOTİK ALMANAK'ın Günlük Sayfalarında seçilmiş 57 adet yıldızın Meyil ve Yıldız Saat Açıları, Ayrıca Ay-Güneş ile Venüs Mars — Jüpiter — Satürn ile ilgili bilgiler verilmiştir.
Astronomi Seyri Tanımı :
Astronomi Seyrini, Açık Denizlerde Gök Cisimlerinden yararlanarak Mevki koymak suretiyle, yapılan Seyir olarak tanımlamak mümkündür.
Gemi Seyrini Bilimsel olarak incelerken birçok türlere ayırmak mümkündür. Parakete Seyri, Büyük Daire Seyri, Düzlem Seyri, Kılavuz Seyri v.s gibi. Fakat uygulamada bu Seyir Türlerinin birini diğerinden soyutlamak olanaksızdır. Bu nedenle, Astronomi Seyir kurallarından yararlanılarak Açık Denizlerde Mevki koymak suretiyle, Seyir yaparken diğer yönden, Büyük daire Seyri, Boylam Seyri, Akıntı Seyri Kuralları da birlikte uygulanabilirler.
2. GÜNEŞ SİSTEMİ
Güneş Sistemi, Güneş ve çevresinde Elips bir yörüngede dönen dokuz büyük gezegenle binlerce küçük Gezegen veya gezegencikten oluşmuştur.
Astronomi Seyrinde bu gezegenlerden yalnızca Venüs, Mars, Jüpiter ve Satürn kullanılır.
Güneş çevresinde Yörüngesel hareketleri ile, Sistemi oluşturan gezegenler Güneşten uzaklıkları sırası ile Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün, Pluto 'dur. (Sekil-1)
Bu gezegenlerin Güneşe olan uzaklıklarının değişik olması Güneş çevresindeki yörüngesel hareket sürelerinin de değişik olmasına neden olur.
Örneğin, Venüs Gezegeninin Güneşe olan uzaklığı 67 Milyon Mil olup Güneş çevresindeki yörüngesel hareketini 225 günde tamamlamaktadır.
Satürn Gezegeninin Güneşe olan uzaklığı 886 Milyon Mil olup Güneş çevresindeki yörüngesel hareketini 29.5 yılda tamamlar.
Pluto ise Güneşe uzaklığı 5.5 ışık saati veya 3.670 Milyon Mil olup Güneş çevresindeki yörüngesel hareketini 248 yılda tamamlar. Yer Küresi ise Güneşe ortalama 93 Milyon Mil mesafede olup, yörüngesel hareketini 365.24 günde tamamlar.
Güneş Sistemindeki dokuz gezegenden Pluto hariç diğerleri aynı Ecliptic düzlemi üzerinde Elips bir yörüngede hareket ederler. Plutonun yörünge düzlemi ise, Ecliptic ile 17° civarında bir açı yapar.
Güneş Çevresinde yörüngesel hareket yapan gezegenlerden, Merkür ve Venüs'ün yörüngeleri Dünyanın yörüngesinden daha küçük olup, Güneş ile Dünya arasında hareket ederler ki bu gezegenler INFERİOR (İç) Gezegenler, yörüngeleri Dünyadan büyük olan diğer gezegenler de SUPERIOR (Dış) Gezegenlerdir. Güneş Sistemindeki Gezegenlerden, Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün diğer gezegenlerden çok daha büyüktürler. Bu gezegenlere Majör Planet Büyük Gezegen denir.
Neptün ve Plüton çıplak gözle görülemezler. Parlaklıkları 6. Kadir derecesindedir. Gezegenlerden Merkür ve Venüs hariç diğerlerinin çevrelerinde Yörüngesel hareket yapan Uydular vardır. Yer Küresinin Uydusu Ay'dır. Plutonun uydularının mevcudiyeti de yakın zamanda uzaya atılan Voyager (Uzay Aracı) ile tespit edilmiştir.
3. DÜNYA / YERKÜRE
Güneş Sistemine dahil dokuz gezegenden Güneş'e uzaklık sırasıyla, Üçüncü Gezegen Yerküresi (Dünya)dır. Yerküresi bir eksen etrafında dönüş hareketini yaparken Güneşin çevresinde de daireye yakın bir Elips Yörünge üzerinde hareket eder.
Yerküresi Dönüş Ekseninin Uç Noktaları Kuzey ve Güney coğrafi veya hakiki kutuplarını oluşturur. Bu nedenle dönüş eksenine Kutup Ekseni de denir. Yerküresi şekli yönünden Kutup noktalarından hafifçe basık orta kesimi hafifçe şişkin SPHEROID bir yapıdadır.
Yerküresinin Kutup Ekseni 6864.916 mil 'dir. Kutup Eksenine dik ve Ekseni iki eşit parçaya ayıran Düzlem Ekvator Düzlemidir. Ekvator Düzleminin Yerküre yüzeyi ile, arakesiti de Ekvator çizgisini oluşturur. Ekvator Düzlemi üzerinde yer küresinin çapı 6888.108 mildir. Yerküresinin Ekvator Çapı Kutupsal Çapından 23.192 mil daha uzundur. Bu nedenle Yerküresinin basıklığı 23.192/6888.108 =1/297 dir. Yerküresi üzerinde herhangi bir mevkii belirtmek için düzenlenmiş olan, 'Enlem ve Boylam Daireleri Yerküresinin bu basıklığı nedeni ile tam daire olmayıp, hafif Elipsoide benzer. Ancak uygulamada Yerküresi bir küre şeklinde kabul edilir.
a. Yerküresinin hareketleri:
Yerküresi Güneş çevresinde büyük bir Cayroskop gibi, Cayroskop Kanununa göre hareket eder. Yerküresinin Hareketlerini üç kısımda incelemek mümkündür;
1. Eksenel Hareketi (Günlük Hareket )
2. Yörüngesel " (Yıllık " )
3. Kutupsal " (Pressisyon " )
(1) Yerküresinin Eksenel Hareketi:
Yerküresinin Ekseni etrafındaki 360° lik dönüş hareketi; Günlük Eksenel Hareketini oluşturur ve Batıdan Doğuya doğrudur (Şekil 2).
[img=214x246]file:///C:/Users/AYTEMI~1/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image004.png[/img] Şekil-2 Yerküresi Eksenel hareketini yaparken, aynı zamanda Güneş çevresindeki hareketi nedeni ile yörünge üzerinde de ilerler. Bu nedenle Yerküre 360° lik eksenel hareketini, yörüngesel hareketle birlikte yapar. Yerküresinin ekseni etrafındaki 360° lik hareketi, Yerküre üzerindeki bir gözlemci tarafından Gök cisimlerinin (Nısbi) görece hareketi olarak algılanır ve Gök cisimleri Gök Küresi üzerinde Doğudan Batıya doğru hareket ediyor gibi gözlemlenir.
(2) Yörüngesel Hareketi:
Yerküresi, günlük eksenel hareketini yaparken, Güneş çevresinde Elips bir yörüngede hareket eder. Yerküresinin bu hareketi 365 1/4 günde tamamlanır ki bu bir yıldır. Bu yıllık hareketin 365 günden 1/4 gün fazla olması nedeni ile her dört yılda bir yıl 366 gün olarak hesaplanır.(Şekil-3)
Yerküresinin Elips şeklindeki yörüngesinin üzerinde bulunduğu düzlem Ekliptik (Ecliptic) düzlemidir. Yerküresinin kutupsal ekseni bu düzlemle 23 1/2 derece açı yapacak şekilde eğimlidir.(Şekil-4)
Yerküresi Kutup ekseninin Ekliptik düzlemine 23 1/2 derece eğik olması, Mevsimlerin meydana gelmesini sağlar. Bu nedenle Kuzey Yarım Kürede Kış Mevsimi sürerken Güney Yarım Kürede Yaz, Güney Yarım Kürede Kış Mevsimi sürerken Kuzey Yanın Kürede de Yaz Mevsimi olur.
Yerküre Ekliptik düzlemi üzerinde ve elips yörüngede Kepler'in 2. Kanununa göre eşit zamanda eşit alan süpürecek şekilde hareket eder. Şekil-5 de görüldüğü gibi t eşit zamanda S eşit alanı süpürecek yörüngesel hareketini yapan Yerküresinin, Güneş'e en yakın olduğu Ocak ayında, yörünge hızının en fazla Güneş'e en uzak olduğu Temmuz ayında ise, yörünge hızının en az olduğu evreyi oluşturur.
Yerküresi Ekliptik düzleminde ve Elips yörünge hareketini büyük bir Cayroskop gibi Cayroskop Kanununa göre sürdürür. Bu süreçte Güneş'in Ekliptik düzlemi yönünde bir Çekim Kuvvetine maruz kalır.
Yerküresini etkileyen bu çekim Kuvveti, Cayroskop Kanununa göre Kutup dönüş ekseninin, Ekliptik düzlemine dik bir eksene doğru hareket etmesine neden olur. (Şekil-6)
Yerküresi ekseninin bu hareketi Batıya doğru bir dairesel hareket şeklinde olup, ortalama 25.800 yılda tamamlanır. Bu nedenle Yerküresinin Kutup Yıldızı Polaris'in yerini 10.000 yıl sonra Deneb 14.000 yıl sonra vega 23.000 yıl sonrada İHUBAN yıldızı alacaktır. Yerküresinin bu hareketi Pressisyon hareketi olup yıllık 50 saniye daire yayı kadardır.
Yerküresi üzerinde herhangi bir mevkii saptamak için Koordinat Sistemi olan enlem ve boylamlar oluşturulmuştur. Astronomi Seyri, Gök cisimlerinden yararlanılarak mevkii koymak suretiyle yapılan seyirdir. Gök cisimlerinden bu amaçla yararlanabilmek için öncelikle Gök cisimlerinin de yerlerini saptamak ve bu amaçla bir Gök Koordinat Sistemi oluşturmak gerekir.
4. UZAY
Uzayın içinde Güneş Sistemi gibi birçok (Galaksy) Gök adaların bulunduğu ayrıca sayısız yıldızların mevcut olduğu, birçok yıldızın oluştuğu ve birçok yıldızında söndüğü sonsuzluk olarak tanımlamak mümkündür.
Gözlemlere göre, Uzayın gözle görülebildiği kesimi Gökyüzü olarak tanımlanır. Güneş Sistemi içinde bulunan Güneş, Ay ve Gezegenler de Gökyüzünde gözlemlenmektedir. Bu nedenle Gökyüzü ve Uzay Yarıçapı sonsuz bir küre olarak düşünülebilir.
a. Gök koordinat sistemi
Gökyüzü ve Uzay, Yarıçapı sonsuz bir küre olarak düşünüldüğünde Gök Kürede bir Koordinat Sistemi kurulurken Yerküresi Koordinat Sisteminden yararlanılmıştır.
Yerküresinin dönüş ekseni uç noktalarını oluşturan Kuzey ve Güney (Coğrafi) Hakiki Kutuplarının Gök Küresi üzerindeki iz düşümleri, P[sub]n[/sub] Gök Küresi Kuzey Kutbu, P[sub]s[/sub] Gök Küresi Güney Kutbudur. (Şekil-7)
Yerküresini Kuzey ve Güney Yarı Küre olarak ikiye ayıran ve Kutup Eksenine (Dönüş Eksenine) dikey düzlemin, Gök Küresi ile ara kesiti Gök Ekvatorunu oluşturur. Diğer bir tanımlama ile Yerküresi Ekvatorunun Gök Küresi üzerindeki izdüşümü Gök Ekvatorudur. (Cellestial Equator)
Şekil 7 de görüldüğü gibi Yerküresi üzerinde bulunan A gözlemcisi ile Yerküresinin (M) merkezini birleştiren doğrunun, Gök Küresi üzerinde oluşturduğu iz düşüm noktası, A gözlemcisinin Başucu noktasıdır (Z) Zenith olarak tanımlanır. Başucu noktasının 180° aksi olan nokta ise Ayakucu noktasıdır (Na) Nadir olarak tanımlanır.
Gök Kutuplarından ve Başucu (Z) noktasından geçen büyük daire, gözlemcinin Gök Meridyenidir ve gözlemcinin meridyeni olarak tanımlanır. Başucu noktası ile Gök Ekvatoru arasında kalan açısal uzaklık (Yerküresinin merkezinden ölçülür) gözlemcinin enlemine eşittir. Başucu noktası ile Yüksek Kutup arasında kalan uzaklık ise gözlemcinin Kutup mesafesidir, (colat) olarak tanımlanır. (Şekil-7)
Yerküresi Güneş çevresinde Ekliptik düzlemindeki yörüngesinde, Kutup Ekseni 23 l/2° eğilimli olarak hareket eder. (Şekil-4)
Yerküresi Kutup ekseninin bu eğimi Ekliptik düzlemi ile Ekvator düzleminin birbirini 23 l/2° bir açı ile kesmesine neden olur. (Şekil-8) Ekliptik düzlemi ile Ekvator düzleminin kesim noktalarından, biri (İlkbahar noktası) Aries noktası à diğeri ise Sonbahar noktası @ Autumnal Equinoxes,Güneş 21 Martta (İlkbahar) Ariesà noktasında , 23 Eylülde de Sonbahar noktasında bulunduğu tarihlerde gece ile gündüz birbirine eşit olur.
Ekliptik ile Ekvatorun Kesim noktalarından Aries noktası, yıldızların Gök Küresindeki konumlarını saptamak bakımından büyük önem taşır. Çünkü Aries noktası sabit bir nokta olarak kabul edilir.
b. Yıldız Saat Açısı (Sha)
Gök Kutuplarından ve Aries Noktasından geçen büyük daire, Aries saat dairesidir. Herhangi bîr Gök Cisminden ve Gök Kutuplarından geçen büyük daire ise 0 Gök Cisminin saat dairesidir.
Aries saat dairesi ile Gök Cismi saat dairesi arasında kalan ve Aries saat dairesinden batıya doğru Kutuplarda ölçülen açı 0 Gök Cisminin Yıldız Saat açısıdır. (SHA) Sideral Hour Angle. (Yıldız saat açısı) SHA, Aries saat dairesinden itibaren 360° kadar ölçülür. Aries saat dairesinden doğuya doğru ölçülen açı ise (Right Assention) RA açısıdır. (Matali) Bu nedenle RA açısı, SHA açısın 360 dereceden farkıdır.
Saat Dairesi: Gök kutuplarından ve Gök cisimlerinden geçen ve merkezi Yerküresi merkezinden olan daire 0 Gök cisminin saat dairesidir.
Saat Açısı: Bir Gök cisminin Saat dairesi ile bir referans meridyen arasında kalan ve referans meridyenden batıya doğru Gök cismi saat dairesine kadar Kutuplarda ölçülen açı 0 Gök cisminin saat açısıdır, (HA). Saat açısı 360° kadar ölçülür. (Şekil-9) Saat açısını oluşturan referans meridyen Greenwich Meridyeni ise", Gök cisminin saat açısı Greenwich saat açısıdır (GHA).
Referans meridyen gözlemcinin meridyeni ise, Gök cisminin saat acısı mahalli saat açısıdır. (LHA) Gök cisimlerinin saat açıları daima batıya doğru ölçülürler.
Meridyen Açısı: Gözlemcinin meridyen ile Gök cismi saat dairesi arasında kalan, Doğuya ve Batıya doğru 180° ye kadar Kutuplarda oluşan açıdır. Meridyen açısı daima E-W işareti ile belirlenmelidir.
Bir Gök cisminin 180° kadar saat açısı (t) meridyen açısına eşit olup işareti W dır. 180° den büyük saat açılarının 360° den farkı (t) meridyen açısına eşit olup işareti (E) dir. (Şekil-10)
Meyil (Declination): Gök cisminden Gök Ekvatoruna paralel bir düzlem geçirildiğinde bu düzlemin Gök Küresi ile ara kesiti olan daire Gök cisminin meyil dairesidir. Meyil dairesi ile Ekvator arasındaki açısal uzaklık, Gök cisminin meyili (Declination) Dec. Yerküresinin merkezinden ölçülür. (Şekil-9)
Gök cismi, Gök Ekvatorunun Kuzeyinde ise meyil (Dec) N, Gök Ekvatorunun Güneyinde ise S olarak nitelendirilir.
5. UFUK
a. Gök ufku:
Yerküresi merkezi ile , Yerküresi üzerinde bulunan bir gözlemcinin mevkiini birleştiren ve Gök Küresi üzerinde (Z) Başucu noktasını oluşturan doğruya dik ve Yerküresi merkezinden geçmek üzere bir düzlem geçirildiğinde, bu düzlemin Gök Küresi ile oluşturduğu ara kesit 0 gözlemcinin Gök Ufkunu oluşturur.
Bu tanımlamaya göre Gök Küresinin yarısı Gök Ufku üzerinde kalır ve Gök Küresinin yarısında bulunan Gök cisimlerinin görülebilmesi olasıdır. (Şekil-11)
Yerküresi üzerinde ve deniz (Seviyesinde) düzeyinde bulunan bir gözlemcinin bulunduğu mevkiden deniz düzeyine teğet ve Gök Ufku düzlemine paralel bir düzlem geçirildiğinde bu düzlemin Gökküresi ile ara kesiti Geoidal Ufku oluşturur. (Şekil-11)
c. Duyusal Ufuk:
Bir gözlemci daima deniz düzeyinden daha yüksek bir yerde bulunur. Örneğin bir geminin Köprü üstünde, bir yatın güvertesinde gibi. Deniz düzeyinden daha yüksekte bulunan bir gözlemcinin göz düzeyinden geçirilen bir düzlemin Gök Küresi ile oluşturduğu ara kesit Duyusal Ufuktur. (Şekil-11)
d. Coğrafi Ufuk:
Deniz düzeyinden daha yüksekte olan bir gözlemcinin, göz düzeyinden çıkan ve Yerküresinde deniz yüzeyine teğet olan doğruların Yerküresi üzerindeki geometrik yeri, gözlemcinin Coğrafi Ufkunu oluşturur.
Gözlemcinin deniz yüzeyinden yüksekliği arttıkça Coğrafi Ufuk mesafesi de uzar. (Şekil-11)
e. Gözüken Ufuk:
Deniz düzeyinden daha yüksekte olan bir gözlemcinin Coğrafi Ufkunu oluşturan doğruların Gök Küresi üzerindeki geometrik yeri, gözlemcinin Gözüken Ufkudur. Gözüken Ufuk Şekil-11 'de görüldüğü gibi, Gök Küresinin, Gök Ufkuna göre daha büyük bir kesiminin görülmesini sağlar. Bu nedenle bir gözlemcinin deniz düzeyinden olan Gök Yüksekliği arttıkça Gök Küresinde gözlemlediği alanda büyür.
f. Çevren Alçalımı (Dip):
Eski deyimle inhitatı Ufuk olarak tanımlanan Çevren Alçalımı (Dip) Duyusal Ufuk düzlemi ile, Coğrafi Ufukla Gözüken Ufuk'u oluşturan doğrular arasında kalan açıdır.(Şekil-11) Gözlemcinin deniz düzeyinden olan yüksekliği arttıkça Çevren Alçalımını oluşturan açıda büyür.
g. Ufuk Koordinat Sistemi
(1) Birinci Düşey Daire (Prime Vertical Circle):
Gözlemcinin Baş ucundan (Z) ve Ufuk düzlemi ile Gök Ekvatoru düzleminin Kesim Noktasından geçen ve Ufuk düzlemine dik olan büyük daire Birinci Düşey Dairedir.(Prime Vertical Circle) Ekvator . düzlemi . ile Ufuk düzlemi bir birini Gözlemci Ufkunun (E - W) Doğu ve Batı noktalarında keserler. ($ekil-12)
(2) Düşey Daire (Vertical Circle):
Gözlemcinin Başucu noktasından (Z) ve gözlem yapılan Gök Cisminden geçerek Ufuk düzlemine dik olan büyük daire Düşey Dairedir. Gözlem yapılan Gök Cisminin Ufuktan olan yüksekliği bu daire yayı üzerinde ölçülür.
Bu nedenle gözlem yapılırken sekstant düzlemi, düşey daire düzlemi üzerinde olmalıdır. Bunu sağlamak için, sekstant, gök cisminin semti yönünde ve Ufka dik olarak tutulmalıdır. Düşey daireye yükseklik dairesi de denir. (Şekil-13)
Başucu mesafesi: Gök Cismi ile başucu arasında kalan ve düşey daire yayı üzerinde ölçülen Zx mesafesidir. (Şekil-12) Başucu mesafesi yüksekliğin doksan dereceden farkıdır.
Semt:Gök Cismi yüksekliğinin ölçüldüğü düşey daire yayı ile gözlemcinin meridyeni arasında kalan açıdır. (Şekil-13.)
Semt açısı iki yöntemle ifade edilir. Az kısaltması ile yüksek Kutuptan itibaren doğuya ve batıya doğru yarım dairesel yöntemle N...E-N...M ; S...E-S...H gibi. Diğer bir yöntem ise, Zn kısaltması kullanılarak 000°den 360° kadar ifade edilen dairesel yöntemdir.
Ufuk düzlemi ile Gök Küresinin ara kesiti yarıçapı sonsuz bir büyük daire oluşturur. Ufuk düzlemi üzerinde Gök Koordinatlarını oluşturan öğelerin izdüşümleri (Şekil-14) de görüldüğü gibidir.
Gözlemcinin meridyeni Ufuk düzleminde, hakiki Kuzey-Güney yönünde bir doğru şeklinde izdüşüm yapar ve Ufuk düzlemini iki yarım daireye ayırır. Birinci düşey daire ise Ekvatorla Ufuk düzleminin kesiştiği noktaları birleştiren, Doğu-Batı yönünü de bir doğru şeklinde görülür ve Ufuk düzlemini iki yarım daireye ayırır.
Gözlemcinin meridyeni ile birinci düşey dairenin kesim noktası, Ufuk dairesinin merkezi olup, Başucu noktasının izdüşümü veya gözlemcinin Ufuk düzlemi üzerinde bulunduğu noktadır. Yük sek kutup bu noktadan, colat kadar uzakta ve gözlemcinin meridyeni üzerinde izdüşüm yapar.
Gök Ekvatoru, Ufuk düzlemi üzerinde eğri şeklinde izdüşüm yapar ve merkezden uzaklığı, gözlemcinin enlemi kadar olup Ufuk dairesini E-W noktalarından keser. Gök cismi ise Ekvatordan Dec. değeri kadar ve merkezden de CoAlt. kadar uzaklıkta izdüşüm yapar. Düşey daire veya yükseklik dairesi merkez ile Gök Cismini birleştiren doğru şeklindedir. Gök Cisminin saat dairesi ise yüksek kutuptan geçen eğri şeklinde izdüşüm yapar.
i. Astronomi Seyir üçgeni:
Yerküresi üzerinde bulunan bir gözlemci Gök Küresindeki bir X Gök Cisminden gözlem yaptığında Yerküresinde bulunduğu mevkie göre. Gök Koordinat Sisteminde meydana gelen değerler (Şekil-15) de görüldüğü gibi bir Küresel üçgen oluşturur. Meydana gelen bu Küresel üçgen Astronomi Seyir üçgeni olarak tanımlanır.
Astronomi Seyir üçgeninin elemanları (Şekil-15) de görüldüğü gibi bir kenarı Zx Başucu mesafesidir. Başucu mesafesi gözlemcinin bulunduğu mevkie göre x Gök Cisminin Ufuktan olan yüksekliğinin doksan dereceden farkı (CoAlt)dür. Diğer bir elemanı(Pz) gözlemcinin Kutup mesafesidir. Gözlemcinin Kutup mesafesi ise bulunduğu enlemin doksan dereceden farkıdır.(Colat) gözlemcinin meridyeni ile x Gök Cisminden ve Z noktasından geçen düşey daire arasında kalan açı Semt Açısıdır, X Gök cisminin saat dairesi üzerinde Kutuptan olan uzaklığı ise bu üçgenin üçüncü kenarını oluşturur. Bu kenarda X Gök Cismi meylinin doksan dereceden farkı (Codec) dir. Gök Cisminin saat dairesi ile gözlem cinin meridyeni arasında kalan açı Mahalli Saat Açısı (LHA) dır.
Astronomi seyir üçgeninin oluşturan elemanlardan Colat değeri gözlemcinin DR mevkiine göre saptanır. Gök cisminin gözlem yapıldığı zamana göre Dec. ve LHA değerlerini de Almanaktan saptamak mümkündür. Bu durumda Küresel Astronomi seyir üçgeninin üçüncü kenarı olan Zx mesafesi ile semt açısının bulunması üçgenin çözümü ile mümkün olur. Bu şekilde bulunan Zx Başucu mesafesi hesabi başucu mesafesi, semt ise hesabi semttir.
6. GÜN
İnsanlar ilk çağlardan itibaren yaşantılarını, olayları saptayıp Kronolojik olarak değerlendirmek istemişler ve bu amaçla Takvimi, Günleri ve zaman kavramını oluşturmuşlardır. Sistem olarak Takvim, gün ve zaman kavramını oluştururken, rahatlıkla gözlenebilen gök cisimlerinin periyodik hareketlerinden yararlanmışlar ve bu amaçla Güneş ve Ayın hareketlerini gözlemleyerek esas almışlardır.
(Zahiri) Gözüken Güneşin
a. (Nısbi) Görece Hareketi:
Yerküresi, Günlük eksenel hareketini yaparken (Şekil-2) aynı zamanda, güneş çevresindeki yörüngesel hareketini de sürdürür.
Yerküresi, kutup ekseni etrafında 360º derecelik hareketini yaparken, üzerinde bulunan gözlemciler Güneşi, Yerküresinin çevresinde, doğudan batıya doğru hareket ediyor seklinde gözlemler (Şekil-16). Güneşin gözlemlenen bu hareketi, (Nısbi) görece hareketidir. Gerçekte Güneş sabittir, ancak Yerküresinin eksenel hareketi sonucu, doğudan batıya doğru hareket ediyor gibi gözükmektedir.
Yerküresinin 360 derecelik eksenel hareketinin Gözüken Güneşe göre değerlendirilmesi, Zahiri (Gözüken) Güneş Gününü oluşturur.
Güneş, A mevkiinde bulunan bir gözlemcinin Alt Meridyeni üzerinde iken, A mevkiindeki gözlemciye göre (Zahiri) Gözüken Güneş Gününün başlangıcıdır (Şekil-17). Yerküresinin Konum-1 de görüldüğü gibi.
Yerküresi batıdan doğuya doğru 360 derecelik hareketini yaparken, aynı zamanda, doğuya doğru güneş çevresinde yörüngesel hareketini de sürdürür. Bu nedenle Yerküresi 360 derecelik hareketi sonunda (Şekil-17) de görüldüğü gibi II konumda olacaktır. Yerküresi yörünge üzerinde II. konuma geldiğinden, 360 derecelik eksenel hareketini yaptığı halde Güneş, A mevkiindeki gözlemcinin alt meridyeni üzerinde bulunamayacaktır. Güneşin, alt meridyen üzerinde bulunabilmesi için, Yerküresinin 360 dereceden daha fazla eksenel dönüş yapması gerekir.
Bu hareket sonucu güneşin alt meridyen üzerine gelmesi ile oluşan gün, gözüken Güneş (zahiri Güneş günü) günüdür.
Yerküresi ile Güneş arasındaki mesafe Ocak ayında ortalama 91.400.000 mil, Temmuz ayında ise 94.500.000 mildir (Şekil-3). Yerküresi, Güneş çevresindeki yörünge hareketini Kepler'in ikinci kanununa göre, eşit zamanda eşit alan süpürecek şekilde hareket etmektedir. (Şekil-5) Bu nedenle, Yerküresi Güneş'e yakın olduğu evrede, yörünge hızı daha fazla ve kat ettiği yörünge yayı üzerindeki mesafe daha uzundur. Güneş'e uzak olduğu evrede ise yörünge hızı daha az ve kat ettiği yörünge mesafesi daha kısadır. (Şekil-5) Yerküresinin bu şekildeki hareketi, yörünge hareketini, düzenli ve belirli bir hızla yapmadığını göstermektedir. Bu nedenle Zahiri Güneş Gününün oluşması için, Yerküresinin 360 dereceden daha fazla yapacağı dönüş miktarı da değişken olacaktır. Sonuç olarak Güneş'in görece hareketi, düzenli bir Güneş Gününün oluşmasını sağlayamaz.
Gözüken Güneşin Ekliptik düzleminde ve elips yörüngedeki görece (Nısbi) hareketinin düzensizliği, ortalama Güneş kavramının varsayımına neden olmuştur.
Ortalama Güneş (Mean Sun), Ekvator üzerinde, gözüken Güneşin ortalama hızı ile hareket ettiği varsayılan Güneştir. (Sekil- 18)
(3) Ortalama güneş günü:
Ortalama Güneşin görece (Nısbi) hareketine göre Gün Kavramı, Ortalama Güneş Günüdür. Yerküresi üzerinde bulunan bir gözlemciye göre ortalama • Güneşin alt meridyen üzerinde bulunduğu an, Ortalama Güneş Gününün başlangıcı saat 00[sup]h[/sup] 00[sup]m[/sup] bir önceki günün ise sonu saat 24[sup]h[/sup] 00[sup]m[/sup] dır.
Güneş yılı ise Yerküresinin Güneş çevresindeki tam bir yörüngesel hareketidir. Güneş yılı yaklaşık 365 1/4 gündür. Bunedenle bir yıl 365 gün olarak kabul edilmiştir. Sonu çift rakam ile bitip dört ile bölünebilen yıllar ise 366 gün olarak saptanmıştır. 366 gün olan yıllara artık yıl adı verilmiş ve Şubat ayı 29 gün olarak saptanmıştır. Bir yıl 365 günden tam 1/4 gün fazla değildir. 1/4 günden (6 saatten) 31 dakika 14 saniye daha kısadır. Bu nedenle sonu iki sıfırla biten yıllardan 400'e tam olarak bölünebilen 2000-2400 gibi yıllar hariç 1900-200 gibi yıllar artık yıl olmazlar.
Diğer kısımlarda açıklandığı üzere Gözüken gerçek güneşin, görece yörünge hızının değişken olması ve gerçek güneşin yerine Ekvator üzerinde sabit hızla görece hareket eden Ortalama güneşin kabul edilmesi sonucu, Gerçek Güneşin saat açısı ile Ortalama Güneşin saat açısı arasında bir farklılık meydana gelir. Ortalama güneşin saat dairesi ile gerçek güneşin saat dairesi arasındaki açısal farkın zaman olarak ifadesi, zaman denklemidir. Zaman denklemi gerçek güneşin değişken görece hızı nedeni ile sabit bir değer olmayıp değişkendir. Zaman denklemi Almanak'ın günlük sayfalarında Greenwich Meridyenine göre 00[sup]h[/sup] 00[sup]m[/sup] ve 12[sup]h[/sup] 00[sup]u[/sup] için verilmiştir.($ekil-19)
(5) Ortalama güneş zamanı:
Ortalama Güneşin, herhangi bir meridyene göre saat açısının zaman olarak ifadesi Ortalama Güneş Zamanıdır. (MST) (Mean Solar Time) Kısaca ortalama zaman denir. (Mean Time) Ortalama Güneşin belirli bir meridyene göre saat açısının zaman olarak ifadesi Mahalli Ortalama zamanıdır. (LMT) (Local mean Time) Ortalama vakti saptamak için belirli meridyen olarak Greenwich meridyenini alırsak, ortalama Güneşin Greenwich meridyenine göre saat açısının zaman olarak ifadesi Greenwich ortalama vaktidir.
Herhangi bir meridyene göre ortalama vaktin başlangıcı aynı zamanda günün başlangıcıdır, Ortalama Güneş alt meridyende iken günün başlangıcı olup vaktin 00[sup]h[/sup] 00[sup]m[/sup] 00[sup]s[/sup] dır. Yerküresi 360° lik eksenel hareketini tamamladığında güneş yine alt meridyen üzerine gelir ve bir günün sonu, diğer günün başlangıcım oluşturur. Yerküresinin bir günlük eksenel hareketine göre ortalama güneşin 15° saat açısı 1 saattir. 1° lik saat açısını ise 4 dakikada oluşturur.
Ortalama güneş belirli meridyen ile 270° lik saat açısı yaptığında LMT 06[sup]h[/sup] 00[sup]m[/sup], 360° olduğunda LMT 12[sup]h[/sup] 00[sup]m[/sup] 90º olduğunda 18[sup]h[/sup] 00[sup]m[/sup], 180° olduğunda 24[sup]h[/sup] 00[sup]m[/sup] olur.
(6) Boylam Ve Zaman İlişkisi:
Ortalama Güneşin bir saatte 15° lik saat açısı oluşturması, güneşin Yerküresi üzerindeki izdüşümü de, bir saatte 15° lik boylam farkı oluşturur. Boylamların başlangıcı Greenwich boylamı olduğuna göre, doğu ve batı boylamlar, açısal değerlerine göre saat farkı oluşur.
Boylamların ve saat açılarının, karşılığı olan zaman farkları, Almanak'ın artmalar ve düzeltmeler sayfalarında verilmiştir.
Yerküresi, güncel eksenel hareketini, batıdan doğuya doğru yapmaktadır. Bu nedenle güneşin güncel görece hareketi, doğudan batıya doğru gözükür ve Güneşin doğuşu önce doğudaki gözlemciler tarafından daha sonra batıdaki gözlemciler tarafından gözlemlenir. Örneğin lat 38° N long 36° 28'W mevkiindeki bir gözlemci Güneşin doğuşunu lat 38° N long 40° 28'W mevkiindeki gözlemciden daha önce gözlemler. Bu nedenle zaman doğudaki bir mevkide batıdakine göre daha ileridir.
ZAMANSAAT AÇISI
24 saat 360°
1 saat 15º
4 dakika 1°
1 dakika 15'
4 saniye 1’
1 saniye 0.25'
(7) Yerel Saat (Mahalli Saat) LMT:
(Şekil-20) de (M) gözlemcinin üst meridyeni, (m) alt meridyeni (G) Greenwich meridyeni(g) 180° meridyeni veya Greenwich alt meridyeni O ortalama güneş, P[sub]s[/sub] Güney Kutbu gösterilmiştir.
Şekil-20 de M mevkiindeki gözlemciye göre, ortalama güneş gözlemcinin üst meridyeninde olduğuna göre M mevkiinde saat 00[sup]m[/sup], Greenwich meridyeninde saat 15[sup]h[/sup] 00[sup]m[/sup] m[sub]1[/sub] .. mevkiinde saat 00[sup]m[/sup], m mevkiinde ise saat 24[sup]h[/sup] 00[sup]m[/sup] - 00[sup]h[/sup] 00[sup]m[/sup] dır.
Ortalama güneşe göre bu zamanlar, saat açısının zaman olarak ifadesi olup Yerel Saat (Mahalli saat) (LMT) (Local Mean Time) dır. Greenwich boylamına göre Ortalama Güneş saat açısınınzaman olarak ifadesi (GMT) Greenwich mean Time dır. GMT Universal Time (UT) olarak da tanımlanmıştır.
Doğu boylamlarında zaman, Greenwich boylamına göre ilerde, batı boylamlarında ise geridedir. Bu nedenle doğu boylamlarına göre vaktin (LMT)/ Greenwich vaktine dönüştürülmesi için boylam değerinin saat olarak karşılığı, o boylamdaki vakitten (LMT) çıkartılmalı, batı boylamlarında ise ilave edilmelidir.
long E-2[sup]h[/sup] 22[sup]m[/sup] 48[sup]S[/sup]
GMT 12[sup]h[/sup] 13[sup]m[/sup] 32[sup]S[/sup]
ÖRNEK 2:
35° 42' W boylamında vakit LMT 14[sup]h[/sup] 36[sup]m[/sup] 20[sup]s[/sup] iken GMT vakti nedir ?
long 35 42'W 2[sup]h[/sup] 22[sup]m[/sup] 48[sup]S[/sup]
LMT 14[sup]h[/sup] 36[sup]m[/sup] 20[sup]s[/sup]
long W+2[sup]h[/sup] 22[sup]m[/sup] 48[sup]S[/sup]
GMT 16[sup]h[/sup] 59[sup]m[/sup] 08[sup]s[/sup]
(8) Bölgesel Saat (ZT):
Ortalama Güneş'in herhangi bir boylam ile yaptığı saat açısının zaman olarak ifadesi Yerel Saat (Mahalli Saat) (LMT) olduğuna göre, her boylam için farklı bir yerel vakit söz konusu olur. Her boylam için farklı vakitler ise güncel yaşamın düzenlenmesine uygun değildir. Ülkelerde standart bir vaktin uygulanması, Açık Deniz Seyrinde güncel yaşamın düzenlenmesi (LMT) Yerel Zamanın kullanılması ile mümkün olamaz. Bu nedenlerle Bölgesel Saat Sistemi (ZONE TİME) oluşturulmuştur.
Bölgesel Saat Sistemi Güneşin bir saatte 15° saat açısı meydana getirmesi ve Yerküresi Koordinat Sisteminde Greenwich boylamının, başlangıç boylamı olması esasına dayandırılmıştır.
Greenwich boylamının 7° 1/2 E ve 7° 1/2 W boylamları arasında kalan 15° lik bölge sıfır (ZONE) bölgesi olarak kabul edilmiş ve Greenwich boylamına göre LMT, bu bölgede, bölgesel saat olarak alınmıştır. Doğu ve batı Yarım Küreleri 7° 1/2 E ve 7° 1/2 W boylamlarından itibaren 1729 1/2E ve 172° 1/2 W boylamlarına kadar 15° lik boylam farkı ile bölgelere ayrılmıştır. 7°l/2 E boylam ile 22°l/2 E boylamı arası doğu yarım küresi için birinci bölgeyi oluşturur. Bu bölgede 15° E boylamı standart zaman boylamıdır. 159. E boylamına göre (LMT) Yerel Vakit bu bölge için bölgesel vakit olarak uygulanır. Güneş bir saatte 15° lik saat açısı oluşturduğuna göre bu bölge (ZONE) ile GMT arasında 1 saatlik fark vardır. Vakit 7º1/272 E-22°l/2 E boylamlarının sınırladığı bölgede 1 saat ilerdedir. Batı yarım küresinde ise birinci bölge 7°l/2 W boylamı ile 22°l/2 W boylamları - arasında kalan bölgedir. Bu bölgede 15°W boylamına güre (LMT) Yerel Vakit, Bölgesel Vakit olarak uygulanır. Bu bölge ile GMT arasında bir saatlik fark vardır. Vakit 7° 1/2 W-22° 1/2 W boylamlarının sınırladığı bölgede (ZONE) bir saat daha erkendir.
Greenwich de vakit, doğu yarım küresindeki bölgelere göre, daha erken olması nedeni ile bu bölgeler (-) ZONE dur. Bu bölgelerdeki vakte göre GMT bulmak için saat farkını çıkarmak gerekir. (Şekil-21) Batı yarım küresindeki bölgeler ise (+) ZONE dur. Bu bölgelerdeki vakte göre GMT bulmak için saat farkını ilave etmek gerekir.
Doğu ve batı yarım kürelerde oluşturulan Zaman/Vakit bölgeleri, Greenwich meridyeninden itibaren her 15° boylamın 7°l/2 doğu ve batısını kapsar. Bu bölgelerde Orta Boylam Zaman Referans Boylamı veya Standart Zaman Boylamıdır. Her bölgede, Standart Zaman Boylamındaki LMT, 0 bölgede (ZONE TIME) bölgesel saat olarak kullanılır.
Bu şekilde oluşturulan bölgesel saat sistemi ile Yerküresi yirmi beş saat bölgesine ayrılmıştır. Bölgesel Vaktin, hangi bölge saatine ait olduğunu belirtmek amacı ile bölgeler harflendirilmiştir.(Şekil-21)
GMT nin uygulandığı sıfır saat bölgesi Z harfi ile tanımlanmıştır. Doğu yarım küresi A'dan (j harfi hariç) M harfine kadar, batı yarım küresi ise N harfinden Y harfine kadar tanımlanmıştır. Bölgelere göre bölge harfleri ve Greenwich meridyenine göre saat farkları :
Doğu Yarım Küresi
(ZD) Saat Farkı: -1 -2 -3 -4 -5 -6 -7 Bölge Harfi: A B C D E F G
Standart Zaman
Boylamı 15°E 30°E 45°E 60°E 75°E 90° 105°E
-8 -9 -10 -11 -12 H I K L M 120°E 135°E 150°E 165°E 172°,l/2 E-180°
Batı Yarım Küresi
(ZD) Saat Farkı: +1 +2 +3 +4 +5 +6 +7 Bölge Harfi: N O P Q R S T
Standart Zaman
Boylamı 15°W 30°W 45°W 60°W 75°W 90° 105°W
+8 +9 +10 +11 +12 U V W X Y 120°W 135°W 150°W 165°W 172°,l/2 W-180°
Greenwich Sıfır Bölgesi Z
Bölgesel saatler belirtilirken bölge (ZONE) harfi Vaktin sonuna konmalıdır. Örneğin long 63° 35'E boylamındaki bölge saatine göre saat 15[sup]h[/sup] 30[sup]m[/sup] 20[sup]S[/sup] belirtmek için 15[sup]h [/sup]30[sup]m[/sup] 20[sup]s[/sup] D olarak yazılmalıdır. Burada kullanılan D harfi belirtilen vaktin hangi bölge saatine göre olduğunu gösterdiği gibi, GMT bulmak için saat farkının (ZONE DISCRIPT'in) ZD-4 olduğunu da belirtir.
Seyir eden gemilerde güncel yaşantının sürdürülmesi, Vardiyaların düzenlenmesi, Bölgesel Saatlere (ZONE TIME) göredir. Herhangi bir ülkenin bir limanından diğer bir limanına seyir ediliyor ise o ülkenin saati kullanılır. Açık denizde seyir ederken batıya doğru yapılan seyirlerde 15° lik saat bölgeleri sınırı geçildikçe gemideki vardiya saatleri bir saat geri alınır. Doğuya doğru yapılan seyirlerde ise her 15°'lik bölge sınırı geçildiğinde Vardiya Saatleri bir saat ileri alınır.
15°'lik bölge saatlerine göre, saatlerin düzenlenmesi, açık denizde seyir eden gemiler için kolaylıkla uygulanabilir bir sistemdir.
Ülke saatleri için aynı yöntemin uygulanması bazı güçlükler doğurur. örneğin, bir ülkenin topraklarından birden çok standart zaman boylamı geçebilir veya iki ayrı zaman bölgesi içinde kalabilir. Bu nedenle her ülke bulunduğu fiziki ve siyasi coğrafyasını göz önüne alarak Greenwich saatine göre en uygun bölge saatini saptamıştır. Ülkelerin kabul edip kullandığı bölge saatleri Standart Saat (Standart Time) olarak tanımlanır.
Çok geniş alan kapsayan Amerika Birleşik Devletleri, ( Eski Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ) Bağımsız Devletler topluluğu sınırları içinde birden çok bölgesel saatin ülke saatleri olarak kullanılması saptanmıştır. Örneğin, Amerika Birleşik Devletlerince Doğu; Merkezi, Dağlık ve Pasifik bölge saatleri olarak doğudan batıya doğru dört ayrı bölgesel saat uygulanmaktadır. Greenwich vaktine göre doğu bölgesi ile 5 saat Pasifik bölgesi ile de 8 saat fark vardır.
Greenwich boylamı ispanyanın doğusundan geçmekte ve büyük bir bölümü batı yarım küresinde kalmasına rağmen ispanyanın kullandığı zaman -1 bölge saati olan Avrupa saatidir.
Birçok ülke enerji tasarrufu nedeni ile ayrıca yaz saati uygulamaktadırlar. (Daylight Saving Time) DST veya (Summer Time) ST. olarak tanımlanır.
Ülkelerin kullandıkları standart zamanlara göre Greenwich ile saat farklılıkları ve hangi ülkelerin yaz saati kullandığı NOTİK ALMANAK'da belirtilmiştir.
Herhangi bir ülke limanına varış vaktini saptayacak olan gemiler NOTİK ALMANAK'dan o ülkelerde kullanılan standart zamana göre varış vakitlerini belirlemelidirler.
(2) Tarih/Takvim Çizgisi:
[align=justify][color=black] 180° boylamı Tarih veya Takvim çizgisidir. Doğu yarım Küresinde 172°,5 E boylamı ile 180° boylamı arasındaki bölge ZD-12 bölge harfi M dir. Greenwich'e göre 12 saat fark vardır ve bu bölgede saatler 12 saat ileridir. 172°,5 W boylamı ile 180° boylamı arasındaki bölge, ZD+12 bölge harfi Y d
Sitemizde eklenmiş olan bütün seyir soruları, ekleri ve cevaplarını bu paket içerisinde bulabilirsiniz.
Goss sınavında sizi başarıya getirecek seyir soruları bu paket içerisindedir.
